Φωτογραφία φύσης στην Ελλάδα

Φωτογραφίζοντας την ελληνική φύση

Το αντικείμενο της φωτογραφίας φύσης

Η φωτογραφία φύσης είναι ένα κέλυφος φωτογραφικών θεμάτων, μέσα στο οποίο περιλαμβάνονται το τοπίο, τα φυσικά φαινόμενα, τα φυτά και τα ζώα. Πιο συγκεκριμένα, περιλαμβάνει τη φωτογραφία τοπίου, τη φωτογραφία άγριας φύσης και τη μακροφωτογραφία φύσης.

Η φωτογραφία τοπίου εστιάζει στην απεικόνιση μεγάλων φυσικών ενοτήτων, όπως θάλασσες, βουνά, δάση, αγροτικά τοπία, ή συγκεκριμένων στοιχείων, όπως ποτάμια, λίμνες, καταρράκτες, ακτές, γεωμορφές, αλλά και σε πιο αφαιρετικές συνθέσεις, όπως γεωμετρικές δομές, μορφές του αναγλύφου ή σχήματα του φωτός.

Η φωτογραφία άγριας φύσης εστιάζει στην απεικόνιση άγριων ζώων - δηλαδή ζώων που δεν προέρχονται από εξημέρωση ή αιχμαλωσία και τρέφονται αυτόνομα στη φύση - μέσα στο φυσικό περιβάλλον τους.

Η μακροφωτογραφία εστιάζει σε ζωντανούς οργανισμούς, συνήθως έντομα ή φυτά, αλλά και δομές και πρότυπα μικρού μεγέθους.

Ο σκοπός της φωτογραφίας φύσης

Αρχικά, η φωτογραφία φύσης είχε ως σκοπό τη δημιουργία ενδιαφερόντων και ενδεχομένως ευχάριστων ή εντυπωσιακών διακοσμητικών μοτίβων, ως συνέχεια των νατουραλιστικών ζωγραφικών έργων, όπως οι θαλασσογραφίες, η τοπιογραφία και τα βουκολικά θέματα.

Σταδιακά, και με την εξέλιξη των μέσων, τόσο του φιλμ, όσο και του υπόλοιπου εξοπλισμού, η φωτογραφία φύσης εστίασε στην αποκάλυψη απομακρυσμένων, σπανίως επαναλαμβανόμενων ή δύσκολα προσεγγίσιμων θεμάτων, όπως τα τοπία της ζούγκλας, των ορεινών ή πολικών περιοχών, τα άγρια ζώα και τα εντυπωσιακά φυτά και έντομα. Από τα τέλη του 20ου και ειδικά μέσα στον 21ο αιώνα, η φωτογραφία φύσης συνυφάνθηκε στενά με το κίνημα προστασίας των φυσικών τοπίων και των οργανισμών και αποτέλεσε αναπόσπαστο τμήμα της οποιασδήποτε συζήτησης αξιολόγησης, εκλαΐκευσης ή υποστήριξής τους.

Που και πως

Κάθε σπιθαμή του πλανήτη διατηρεί σε κάποιο βαθμό φυσικά χαρακτηριστικά και μπορεί δυνητικά να φιλοξενεί κάποια μορφή ζωής. Κατά συνέπεια, όλος ο διαθέσιμος χώρος είναι κατάλληλος για τη φωτογράφιση φυσικών θεμάτων. Προφανώς περιοχές με μικρότερη ανθρώπινη όχληση, απομονωμένες ή προφυλαγμένες από πηγές μεγάλης έντασης φιλοξενούν περισσότερα, σπανιότερα ή πιο απαιτητικά είδη, που κατά τεκμήριο θεωρούνται αξιολογότερα ως φωτογραφικά αντικείμενα. Οι περιοχές αυτές μπορεί να είναι θεσμικά προστατευόμενες περιοχές, όπως το καθεστώς του Εθνικού Πάρκου ή άλλο παρεμφερές νομικό πλαίσιο, ή απλώς θέσεις με αναγκαία για την άγρια ζωή στοιχεία. Στο κεφάλαιο αυτό θα δώσουμε πιο κάτω σημειώσεις για μερικά από τα εθνικά πάρκα της χώρας, με ενδείξεις για τα τοπία, τα φυτά και τα ζώα που μπορεί να φωτογραφίσει κανείς εκεί.

Το τι θα καταφέρουμε να φωτογραφίσουμε σε κάθε τόπο εξαρτάται προφανώς από τα είδη που ενδημούν, εποχικά ή μόνιμα και συναρτάται με την πυκνότητα των πληθυσμών τους. Από εκεί και πέρα, υπάρχουν παράγοντες που επιδρούν θετικά, άλλοι που επηρεάζουν αρνητικά και κάποιοι που λειτουργούν αμφίδρομα. Για παράδειγμα, η κτηνοτροφία, όπου διατηρείται με την παραδοσιακή μορφή της, συνυφαίνεται θετικά με το οικοσύστημα και εν γένει ευνοεί την παρουσία των σαρκοφάγων θηλαστικών και πουλιών. Ακόμα και η εκτροφή βοοειδών, με την εκτατική μορφή που έχει στο μεγαλύτερο μέρος της ορεινής Ελλάδας, διασπείροντας ζωοτροφές και δημιουργώντας ατελείωτους σωρούς κοπριάς ευνοεί τους πληθυσμους των οπορτουνιστικών και εντομοφάγων πουλιών, που με τη σειρά τους προσελκύουν θηρευτές. Αντίθετα, το κυνήγι επηρεάζει αρνητικά τις πιθανότητες να δούμε τα ευαίσθητα είδη, όχι μόνο γιατί μειώνει τους πληθυσμούς, αλλά γιατί επί μήνες σπέρνει τον πανικό στα ζώα, που αποσύρονται όσο πιο μακριά μπορούν. Τέλος, όλα τα πιο πάνω εξαρτώνται άμεσα από την επέκταση της ορεινής οδοποΐας, που από τη μια αυξάνει την όχληση που δέχεται το μέρος, αλλά από την άλλη διευκολύνει τους φωτογράφους να προσεγγίζουν δυσπρόσιτες περιοχές.

Μπορούμε να σχηματίσουμε μια ακριβή εικόνα για τα είδη που ζουν σε μια περιοχή αναζητώντας πληροφορίες από άλλους φωτογράφους - εδώ τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν καθοριστικό ρόλο -, από έρευνες και μελέτες (πιο έγκυρα είναι τα διδακτορικά και οι ειδικές περιβαλλοντικές μελέτες), από ιστοτόπους επίσημων φορέων ή αναγνωρισμένων φυσιοδιφών και άλλες ασφαλείς πηγές. Πάντα προσέχουμε την ένδειξη σπανιότητας που έχει επισημάνει ο ερευνητής - αν ένας έμπειρος βιολόγος άγριας ζωής αναφέρει ως τοπικά σπάνιο ή σποραδικά παρόν ένα είδος, οι πιθανότητες να το φωτογραφίσουμε είναι μικρές - καθώς και το βιότοπο και το υψόμετρο και κινούμαστε ανάλογα. Η συμμετοχή σε ομάδες φωτογράφων ή περιβαλλοντικές οργανώσεις είναι προφανώς ο καλύτερος τρόπος όχι μόνο να πάρουμε πληροροφορίες, αλλά κυρίως να μεταφέρουμε σε άλλους τις δικές μας εμπειρίες και να βοηθήσουμε την προαγωγή της γνώσης και της προστασίας του αγαπημένου αντικειμένου μας.

Το ερώτημα "πως" έχει πολλές απαντήσεις, που όλες έχουν μια κοινή ρίζα: πηγαίνοντας όσο πιο συχνά γίνεται "εκεί". Η φωτογραφία φύσης θέλει εξοπλισμό, γνώσεις, αντοχή, υπομονή, αλλά κυρίως χρόνο. Η Τύχη είναι μια μυθολογική οντότητα, πίσω από την οποία κρύβεται η αληθινή διάσταση της προσπάθειας: ο χρόνος παραμονής σε μια περιοχή δημιουργεί τις ευκαιρίες, οπότε "τύχη" είναι ίσως η κρυφή ψυχική προετοιμασία να αδράξεις την ευκαιρία.

Τεχνικά, το "πως" της φωτογραφίας φύσης στην ουσία περιλαμβάνει μεθόδους αύξησης των πιθανοτήτων καρποφόρας συνάντησης με τα ζώα, όπως:

• η παρακολούθηση ιχνών και ντορών στο δάσος, τους χωματόδρομους, το χιόνι ή τη λάσπη, καθώς και ο εντοπισμός πολυσύχναστων σημείων, όπως οι λούτσες των ελαφιών και των αγριογούρουνων, τα σημεία ποτισμού ή μπάνιου των πουλιών, οι τουαλέτες των ασβών κλπ,
• την αναζήτηση ζώων σε διάφορα περιβάλλοντα, που το καθένα έχει τις δικές του ιδιαιτερότητες και δυσκολίες, για παράδειγμα τη φωτογράφιση στην αλπική ζώνη, τη φωτογράφιση στο χιονισμένο πεδίο, τη νυχτερινή φωτογράφιση, την περιδιάβαση δασικών δρόμων το ξημέρωμα ή το σούρουπο, τη φωτογράφιση σε συνθήκες κακοκαιρίας,
• η αναμονή σε εξέχοντα τοπόσημα της περιοχής (πηγές, κορυφές, διάσελα, διβάρια, μπούκες, σημεία που οι επισκέπτες ταΐζουν τα ζώα, σκουπιδότοποι και πολλά άλλα που αναλύονται στο σχετικό κεφάλαιο),
• η χρήση φυλάχτρας (hide), δηλαδή οι διάφορες τεχνικές απόκρυψης ή καμουφλάζ,
• η χρήση μέσων πρόσκλησης των ζώων, στις περισσότερες περιπτώσεις ηχητικό κάλεσμα πουλιών και σπανιότερα τοποθέτηση τροφής,
• η αποτύπωση της παρουσίας των ζώων καταγράφοντας με το GPS του κινητού, στην κατάλληλη εφαρμογή, το είδος, τη θέση παρατήρησης και τον τύπο συμπεριφοράς του (τροφοληψία, ανάπαυση, κούρνιασμα, ζευγάρωμα κλπ) και δημιουργώντας ένα χάρτη του ζώου, που θα μας επιτρέψει να περιγράψουμε το πρότυπο κίνησής του,
• η παρακολούθηση της κίνησης των ζώων με τη βοήθεια trail camera,
• η μίσθωση των υπηρεσιών ενός επαγγελματία guide, είτε συμμετέχοντας σε ένα ταξίδι με άλλους, είτε - ακόμα καλύτερα - συνταξιδεύοντας με τον οδηγό, σε ένα είδος private road trip.

Οι τόποι

Όλες οι προστατευόμενες περιοχές στην Ελλάδα είναι ιδιαίτερα κατάλληλες για την άσκηση των τριών τύπων φωτογραφίας φύσης, δηλαδή φωτογραφίας τοπίου, φωτογραφίας άγριας φύσης και μακροφωτογραφίας. Στα λήμματα που ακολουθούν κάνουμε μια επιγραμματική αναφορά στις φωτογραφικές ευκαιρίες που προσφέρουν τα ελληνικά Εθνικά Πάρκα, χερσαία, υγροτοπικά και θαλάσσια.

1. Εθνικός Δρυμός Ολύμπου

Ο Εθνικός Δρυμός Ολύμπου είναι αναμφίβολα ένας από τα πιο πλούσιους τόπους για κάθε είδος φωτογραφίας φύσης. Οι κορυφές του είναι όχι μόνο οι ψηλότερες στην Ελλάδα αλλά και οι πιο εντυπωσιακές και εμβληματικές: μακράν οι πιο φωτογραφημένες και αναγνωρίσιμες κορυφές στην χώρα. Στο οροπέδιο των Μουσών, τα αγριόγιδα είναι τόσο εξοικειωμένα με τους επισκέπτες που μπορεί κανείς να τα φωτογραφίσει και με το κινητό. Τέλος, όλη η αλπική ζώνη είναι κατάστικτη από πανέμορφα αγριολούλουδα, τα περισσότερα από τα οποία είναι ενδημικά του συγκεκριμένου τόπου.

Πιο συγκεκριμένα, σε ότι αφορά στο τοπίο,τα κυριότερα φωτογραφικά θέματα στον Εθνικό Δρυμό Ολύμπου είναι τα πιο κάτω:

• τα αλπικά οροπέδια, όπως το Οροπέδιο των Μουσών και η Μπάρα,
• οι απέραντες ορθοπλαγιές των κορυφών, όπως ο Μύτικας, το Στεφάνι, αλλά και η Ζηλνιά,
• τα ορεινά ποτάμια, όπως ο Ενιπέας
• τα μεγάλα αμφιθέατρα, όπως τα Καζάνια.

Σε ότι αφορά στη φωτογραφία άγριας ζωής, στον Όλυμπο μπορούμε να φωτογραφίσουμε θέματα όπως:

• το αγριόγιδο,
• τα αλπικά πουλιά,
• τα πουλιά στα ρόμπολα,
• τα αρπακτικά των μεγάλων βουνών.

Ο φωτογράφος των αλπικών φυτών θα βρει εδώ τον παράδεισό του, καθώς τόσο τα λιβάδια, αλλά κυρίως οι βραχώνες είναι καταστόλιστοι από σπανιότατα φυτά. Χαρακτηριστικές ζώνες είναι οι πιο κάτω:

• το Οροπέδιο των Μουσών, τόπος φιλοξενίας πολλών ειδών των αλπικών λιβαδιών,
• οι βραχώδεις ζώνες στη βάση του Στεφανιού και του Μύτικα,
• η χαράδρα του Ενιπέα, κατάστικτη από σπάνια φυτά των φαραγγιών,
• το δάσος των ρόμπολων, βιότοπο πολλών σπάνιων βραχόβιων ή δασόβιων φυτών,
• η χαράδρα του Ξερολακιού, ένα σπάνιο οικοσύστημα με δεκάδες σπάνια φυτά.

Τέλος, ο γνώστης των πεταλούδων θα βρεί στον Όλυμπο πολλά σπάνια είδη.

2. Εθνικός Δρυμός Παρνασσού

Δεύτερος παλαιότερος εθνικός δρυμός της χώρας, μετά τον Όλυμπο, ο Εθνικός Δρυμός Παρνασσού δεν είχε την ευτυχή πορεία του προγόνου του. Αρχικά, σχεδιάστηκε κυρίως για την προστασία του Δελφικού Τοπίου, δηλαδή την αποφυγή δημιουργίας τουριστικών υποδομών στη στέψη των Φιαδριάδων και έτσι ο πυρήνας αυστηρής προστασίας οριοθετήθηκε γύρω από το ελατόδασος του Δυτικού Παρνασσού, αφήνοντας ευάλωτη τη ζώνη των μεγάλων κορυφών που κηρύχθηκε περιφερειακή ζώνη. Τρεις δεκαετίες μετά, το τοπίο της περιφερειακής ζώνης, δηλαδή η καθεαυτό ζώνη της ορεινής ταυτότητας του Παρνασσού, λεηλατήθηκε από τρία χιονοδρομικά κέντρα και μετατράπηκε σε ένα απέραντο εργοτάξιο.

Ωστόσο, αυτό που τελικά βάρυνε στις εξελίξεις του οικοσυστήματος του Παρνασσού δεν ήταν τόσο η αλλοίωση του αλπικού πεδίου αυτή καθεαυτή, αλλά η συνοδεύουσα - ενδεχομένως αναπόφευκτη - μεταβολή του παραγωγικού προφίλ της περιοχής, όπου η μέχρι το 1980 καθαρά κτηνοτροφική οικονομία της Αράχωβας και της Αμφίκλειας στράφηκε ολότελα προς τον τριτογενή τομέα, ενώ και στο Λιβάδι Αράχωβας οι αγροτικές δραστηριότητες εξανεμίστηκαν μπροστά στα απίστευτα κέρδη της εμπορίας της γης για την κατασκευή διαμερισμάτων και ξενώνων: κάθε χρόνο, η ελεύθερη γη στο Λιβάδι Αράχωβας συρικνώνεται, ενώ οι "αυτόνομες μαιζονέτες" απλώνονται ολοένα και πιο μακριά και βαθιά στις πτυχές της πόλγης.

Ως αποτέλεσμα, το μεγάλο βουνό ερήμωσε και η εξαρτώμενη από την κτηνοτροφία πανίδα - μεγάλοι αετοί και γύπες - εξαφανίστηκε πάραυτα, ενώ οι λαγοί, τα μεσαία αρπακτικά και τα νυχτοπούλια εγκατέλειψαν το Λιβάδι και κατέφυγαν στα δάση του Δυτικού Παρνασσού.

Μερικά από τα βασικά θέματα τοπίου στον Εθνικό Δρυμό Παρνασσού είναι:

• Οι ορθοπλαγιές των Δελφών,
• οι ψηλές κορυφές,
• οι μεγάλες χαράδρες, όπως της Βελίτσας, του Κεραμιδίου, της Σουβάλας, της μονής Ιερουσαλήμ,
• τα εντυπωσιακά καρστικά τοπία, που απλώνονται σε όλα τα υψόμετρα, από τα Καλάνια και το Λιβάδι Αράχωβας μέχρι το Βαθύσταλο και το Σέσι στα 2300 μ.,
• τα απέραντα ελατοδάση, όπως στη ζώνη ανάμεσα στο Κρόκι και την Παλαιοπαναγιά, στην Παλιοβούνα, γύρω από τη Κρύα Βρύση, στο Γερολέκκα και στο βαρκό Δεσποτη,
• τα δάση μαυρόπευκων, στην περιοχή Άνω Σουβάλας και γύρω από τον Αγιάννη Αμφίκλειας.

Παράλληλα, ο φωτογράφος άγριας ζωής θα έχει την ευκαιρία να καταγράψει:

• Ζαρκάδια και αγριογούρουνα, κυρίως στις εσωτερικές λεκάνες, όπως τα Καλάνια και η Αργοστήλια
• Νυχτοπούλια, όπως κουκουβάγιες, χουχουριστές και μπούφους στη συνάντηση του δασωμένου Δυτικού Παρνασσού με τα ανοιχτά τοπία των οροπεδίων και των πετρότοπων,
• Αλπικά πουλιά, όπως χιονοψάλτες, χιονόστρουθους και χιονάδες και πολλές Κιτρινοκαλιακούδες, στα αλπικά λιβάδια ανάμεσα στο Γεροντόβραχο και τη Λιάκουρα ή τα υψίπεδα ΒΑ της Λιάκουρας,
• Δρυοκολάπτες, όπως Μαύρο και Πράσινο δρυοκολάπτη, Λευκονώτη και Πευκοδρυοκολάπτη,
• Αρπακτικά του δάσους, όπως Ξεφτέρι και Διπλοσάινο, στο ελατόδασος αλλά κυρίως στην περίμετρό του,
• Πουλιά των κάθετων βράχων, όπως Τοιχοδρόμο και Πετρίτη, στη βάση των (σχετικά) προσιτών ορθοπλαγιών όπως η Νερομάννα και ο Κούβελος,
• Πουλιά του δασοορίου, όπως Χειμωνόσπινους και Χιονοκότσυφες, στο αραιό ελατόδασος κάτω από την περιοχή Σαραντάρι.

Τέλος, ο φωτογράφος μάκρο θεμάτων μπορεί να περιπλανηθεί στις σχετικά ομαλές πλαγιές του Πηνεγιόπλαγου (δυτική πλευρά του Γεροντόβραχου), όπου θα βρεί πολλά σπάνια αγριολούλουδα, όπως:

• την ενδημική Paeonia parnassica, στις κρυφές πτυχές των δασωμένων βράχων του Ίταμου,
• τις σπάνιες αλπικές καμπανούλες, όπως την Campanula rupicola και την Campanula glomerata στις πλαγιές του Γεροντόβραχου,
• τέλος, ασυνήθιστα φυτά του δάσους, όπως το Arum alpinum.

Σημειώνουμε ότι ο Παρνασσός, χάρη στο ασφαλτοστρωένο οδικό δίκτυο, που λόγω των χιονοδρομικών κέντρων διατηρείται βατό το χειμώνα, ακόμα και όταν υπάρχει πολύ χιόνι, προσφέρει εντυπωσιακές δυνατότητες για φωτογραφία τοπίου και άγριας ζωής υπό χειμερινές συνθήκες. Επιπλέον, χάρη στις ποικίλες δραστηριότητες γύρω από το Λιβάδι Καλυβιών Αράχωβας, όλο το οδικό δίκτυο του πυρήνα του δρυμού (Παλαιοπαναγιά, Κρόκι, Καλάνια, Αργοστήλια κλπ) συντηρείται επαρκώς και παραμένει βατό με όχημα 4x4 όλο το χειμώνα.

3. Εθνικός Δρυμός Πάρνηθας

Ο πυρήνας και η περιφερειακή ζώνη του Εθνικού Δρυμού Πάρνηθας καλύπτουν το σύνολο του ορεινού τοπίου και των αντίστοιχων βιοτόπων της Πάρνηθας, δηλαδή την περιοχή που προσφέρεται για την καθεαυτό φωτογραφία φύσης. Παρόλη τη μεγάλη μείωση που υπέστη η δασοκάλυψη στην Πάρνηθα λόγω των πρόσφατων πυρκαγιών, και την αναμενόμενη συρρίκνωση των πληθυσμών των άγριων ζώων, το μεγάλο αττικό βουνό διατηρεί τον μεγαλύτερο πληθυσμό ελαφιών στην Ελλάδα και παράλληλα εξακολουθεί να προσελκύει θηλαστικά και πουλιά που είτε βρίσκονται σε φάση επέκτασης, όπως ο Λύκος και το Αγριογούρουνο, είτε αναζητούν κλιματικά καταφύγια. Κατά συνέπεια, τόσο ο φωτογράφος τοπίου όσο και ο φωτογράφος φύσης και μακροφωτογραφίας θα βρουν στην Πάρνηθα έναν πραγματικό θησαυρό θεμάτων, που συχνά προσεγγίζονται πολύ εύκολα.

Μερικά από τα βασικά θέματα τοπίου στον Εθνικό Δρυμό Πάρνηθας είναι:

• τα διάσπαρτα αρχαία φρούρια και φρυκτωρίες, όπως το Φρούριο της Φυλής, οι πύργοι στο Λημικό, το Πυργάρι, το Κατσιμίδι κλπ,
• οι μεγάλες ορθοπλαγιές, όπως το Φλαμπούρι και το Άρμα,
• οι μεγάλες χαράδρες, όπως της Θοδώρας και της Γκούρας,
• τα οροπέδια, όπως η Μόλα και το Ξερολίβαδο,

Το τοπίο που σπανίζει στην Πάρνηθα είναι το καθαρό σχήμα των κορυφών, καθότι οι κύριες κορυφές στέφονται από κάποιο στρατιωτικό ή άλλο κτίσμα. Οι μόνες ελεύθερες κορυφές με οξεία χαρακτηριστικά είναι το Φλαμπούρι και το Άρμα.

Ο φωτογράφος άγριας φύσης θα εστιάζει στα ιδιαίτερα στοιχεία της Πάρνηθας όπως:

• το εκτεταμένο ελατόδασος, που ειδικά το χειμώνα φιλοξενεί σπάνια είδη πουλιών του ορεινού δάσους - χιονοκότσυφες, κεδρότσιχλες, χοντρομύτες κλπ
• τα εσωτερικά οροπέδια, όπως το Ξερολίβαδο, που προσελκύουν πουλιά φρυγανικών αλλά και στεπωδών βιοτόπων, όπως το Φρυγανοτσίχλονο κλπ
• τα ορεινά λιβάδια, όπως η Μόλα και το Κεραμίδι, τα οποία το χειμώνα συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον των πουλιών των μεγάλων βουνών, που μετακινούνται σε αναζήτηση ηπιότερων κλιματικών συνθηκών - σταυρομύτες, κοκκινότσιχλες, πύρρουλες,
• τους απέραντους - μετά τις πυρκαγιές - πετρότοπους, που προσφέρουν κατάλληλους βιοτόπους σε πετροπέρδικες, ξεφτέρια, βραχοκιρκίνεζα, χουχουριστές κλπ.

5. Εθνικός Δρυμός Οίτης

Ο Εθνικός Δρυμός Οίτης βρίσκεται στην καρδιά της Ρούμελης και πλέον εντάσσεται σε μια ευρύτερη ομάδα προστατευόμενων περιοχών που περιλαμβάνουν την κοιλάδα και τις εκβολές του Σπερχειού και ένα μεγάλο τμήμα του Μαλιακού κόλπου.

Τα φωτογραφικά θέματα στον Εθνικό Δρυμό Οίτης, σε ότι αφορά στο τοπίο, είναι:

• οι ιδιαίτερες καταστάσεις στο ορεινό δάσος
• το μεγάλο αλπικό λιβάδι της Οίτης, οι Λιβαδιές,
• το τεράστιο σύστημα ρεματιών, βράχων, λόφων και λιβαδιών στην περιοχή Καταβόθρα,
• οι ορθοπλαγιές και τα φαράγγια της ανατολικής όψης, όπως το φαράγγι του Γοργοπόταμου,
• τα ορεινά ρέματα, όπως το Βαλόρεμα
• τα γραφικά χωριά.

Σε ότι αφορά στη φωτογραφία άγριας ζωής, στην Οίτη μπορούμε να φωτογραφίσουμε ζαρκάδια, αγριόγιδα και αγριογούρουνα, ενώ στα πουλιά κυριαρχούν θέματα όπως:

• οι δρυοκολάπτες: στην Οίτη θα βρούμε σημαντικούς πληθυσμούς από όλα τα είδη της νότιας Ελλάδας
• τα δασικά στρουθιόμορφα,
• τα αρπακτικά των ορεινών λιβαδιών, όπως ο Χρυσαετός και το Διπλοσάινο.

Περισσότερα στοιχεία για την ορνιθοπανίδα του Ε.Δ. Οίτης θα βρείτε στο άρθρο Τα πουλιά της Οίτης.

Ο λάτρης της μακροφωτογραφίας θα βρεί στην Οίτη αναρίθμητα αγριολούλουδα και μανιτάρια, ενώ τα οροπέδια φιλοξενούν πολλά είδη πεταλούδων, ανάμεσα στα οποία ο περιζήτητος Parnassius apollo.

6. Εθνικό Πάρκο Χελμού-Βουραϊκού

Το Εθνικό Πάρκο Χελμού-Βουραϊκού καλύπτει, όπως δηλώνει και το όνομά του, δυο διακριτές, αν και γειτονικές, γεωγραφικές ενότητες: το ορεινό σύμπλεγμα του Χελμού και τη χαράδρα του Βουραϊκού.

Στο τοπίο του Χελμού κυριαρχούν:

• η Κοιλάδα της Στύγας, δηλαδή μια απόκρημνη ορεινή κοιλάδα λαξεμένη από παγετώνες και στολισμένη με το περίφημο Καταρράκτη της Στύγας, μια πτώση νερού ύψους 300 μ.
• η ορθοπλαγιά της Νεραϊδόραχης, δηλαδή η κάθετη ανατολική όψη της κορυφής Νεραϊδόραχη, που δεσπόζει της κοιλάδας του Κριού ποταμού,
• η παγετωνική ενότητα του Ξερόκαμπου, μια ιδιόμορφη τοπογραφικά λεκάνη που στο άνω τμήμα της έχει διαμορφωθεί από την παγετωνική δράση, ενώ στο κατώτερο από την καρστική διάλυση
• η πόλγη των Λουσών, μια τεράστια κλειστή λεκάνη, που αποφορτίζεται από καταβόθρες, τροφοδοτώντας τις πηγές του Πλανητέρου,
• το Σπήλαιο των Λιμνών, ένα μοναδικό υπόγειο σύστημα διαδοχικών λιμνών, που είναι επισκέψιμο,
• τα ιστορικά μοναστήρια, όπως η μονή Αγίας Λαύρας και η μονή Μεγάλου Σπηλαίου,
• τα ποτάμια συστήματα, όπως οι κοίτες και τα παρόχθια δάση των ποταμών Κράθις και Βουραϊκός,
• η λίμνη Τσιβλού, μια πανέμορφη λίμνη κρυμένη μέσα στις ανατολικές πλαγιές του Χελμού,
• και τέλος, τα ιστορικά χωριά, όπως τα Σουδενά, η Ζαρούχλα και το Πλανητέρο, πλούσια σε τοπικές ιστορίες και μνημεία.

Το τοπίο του Βουραϊκού συντίθεται από:

• τη λεκάνη του άνω Βουραϊκού,
• την κοιλάδα του μέσου ρου, στην περιοχή της Ζαχλωρούς
• το καθεαυτό φαράγγι του Βουραϊκού, από τη Ζαχλωρού μέχρι το Διακοπτό
• τους σπηλαιώδεις σχηματισμούς,
• τα στοιχεία της σιδηροδρομικής σύνδεσης, δηλαδή τις γέφυρες, τις σήραγγες, την γραμμή του οδοντωτού και το ίδιο το τραίνο.

Σε ότι αφορά τη φωτογραφία άγριας ζωής, η περιοχή του εθνικού πάρκου προσφέρει ευκαιρίες για να φωτογραφήσουμε:

• κάργιες, κοράκια, αγριοπερίστερα, βραχοχελίδονα, βουνοσταχτάρες, βραχοτσομπανάκους, πετρίτες και βραχοκιρκίνεζα στα τοιχώματα του Βουραϊκού, από τα Νάματα μέχρι τη Ζαχλωρού,
• νεροκότσυφες, σουσουράδες, αηδόνια και ψευταϊδόνια στις όχθες του Βουραϊκού, κυρίως ανάμεσα στη Ζαχλωρού και τα Καλάβρυτα,
• αιγίθαλους και άλλες παπαδίτσες, φυλλοσκόπους, σπίζες και άλλα στις συστάδες φυλλοβόλων κατά μήκος των ποταμών,
• φιδαετούς, γερακίνες, αετογερακίνες, σφηκιάρηδες, καθώς και βραχοκιρκίνεζα, κιρκινέζια και ξεφτέρια στις περιβάλλουσες αγροδασικές περιοχές,
• δρυοκολάπτες, κυρίως Πράσινο στο ελατόδασος και Μεσαίο και Πευκοδρυοκολάπτη στις παραποτάμιες δενδροστοιχίες,
• φανέτα, σιρλοτσίχλονα, βουνοτσίχλονα, τσιφτάδες, τσαλαπετεινούς, πυρροκότσυφες και γαλαζοκότσυφες στον Ξερόκαμπο,
• και τέλος χιονάδες, χιονοψάλτες και πετροπέρδικες στα πετρολίβαδα γύρω από την Ψηλή Κορυφή.

Περισσότερα στοιχεία για την ορνιθοπανίδα του Ε.Π. Χελμού-Βουραϊκού θα βρείτε στο άρθρο Τα πουλιά του Χελμού.

Ταυτόχρονα, τα μέσα και χαμηλά υψόμετρα προσφέρουν πολλές ευκαιρίες για τη φωτογράφιση ερπετών, από τις κοινές ή τις ενδημικές σαύρες της Πελοποννήσου, έως και τον ασυνήθη Αλπικό τρίτωνα στην άνω κοιλάδα της Στύγας.

Το κυρίαρχο αντικείμενο στη μακροφωτογραφία είναι τα σπάνια και στενο-ενδημικά φυτά του Χελμού, που τα περισσότερα θα τα βρούμε γαντζωμένα στα βράχια των μεγάλων σχηματισμών, όπως του Βουραϊκού, του Μεγάλου Σπηλαίου, της Στύγας κλπ.

Ιδιαίτεροι στόχοι φωτογράφισης φυτών θα μπορούσαν να είναι τα βραχόφιλα Asperula arcadiensis (Βουραϊκός, Μέγα Σπήλαιο), Silene conglomeratica (Μέγα Σπήλαιο), η πανέμορφη κολομπίνα Aquilegia ottonis ssp ottonis, το αλπικό Omphalodes luciliae, το επίσης αλπικό Aster alpinus και ο σπανιότατος και εντυπωσιακός Solenanthus stamineus.

Η τομή του Βουραϊκού χαρίζει στο Χελμό ένα διάδρομο χαμηλού υψομέτρου, μέσα από την οποία φυτά των φρυγάνων διεισδύουν στην καρδιά των υψιπέδων. Η πιο χαρακτηριστική ομάδα, οι ορχιδέες του γένους Ophrys, εντιπροσωπεύεται με πολλά είδη.

Περισσότερα στοιχεία πάνω στη χλωρίδα του Ε.Π. Χελμού-Βουραϊκού θα βρείτε στο άρθρο H χλωρίδα του Χελμού.

Εθνικό Πάρκο Δάσους Δαδιάς

Το Εθνικό Πάρκο Δαδιάς βρίσκεται στο κέντρο του νομού Έβρου και καλύπτει μια δασική ζώνη γύρω από το ορεινό συγκρότημα της Γκίμπραινας και των γύρω κοιλάδων.

Τοπιολογικά, το Δάσος Δαδιάς ανήκει στον τύπο των ημιορεινών δασών κωνοφόρων που αναπτύχθηκαν πάνω σε ανάγλυφο ομαλών λόφων, ένας τύπος που παρουσιάζει με μικρή εσωτερική ποικιλότητα. Ωστόσο, το μάλλον σύνηθες και ίσως μονότονο αυτό τοπίο εμπλουτίστηκε από την επίδραση της μακρόχρονης ανθρώπινης δραστηριότητας, που πρόσθεσε πάνω στον ήπιο φυσικό τάπητα ασυνέχειες και άξονες διείσδυσης. Πρόσφατα, δυο μεγάλες πυρκαγιές κατέφαγαν το δάσος, εκκινώντας μια ακόμα φάση ανανέωσης του τοπίου, που ξαναγίνεται χαοτικό, απρόβλεπτο και νεανικό. Μέσα στο παράξενο αυτό καμένο αλλά αναζωογονημένο δασικό σκηνικό, ο φωτογράφος θα συναντήσει άπειρες ιδέες και προκλήσεις.

Σε ότι αφορά στο τοπίο, στην περιοχή του Δάσους Δαδιάς επικρατούν τα πιο κάτω στοιχεία:

• ,

10. Εθνικό Πάρκο Υγροτόπων Αμβρακικού

Ο Αμβρακικός κόλπος είναι μια κλειστή λιμνοθάλασσα που επικοινωνεί με το Ιόνιο πέλαγος μέσω ενός στενού δίαυλου. Το σύνολο του κόλπου εντάσσεται στο Εθνικό Πάρκο Αμβρακικού, το οποίο περιλαμβάνει περί τα 20 έλη και λιμνοθάλασσες που σχηματίζονται στην περίμετρο του κόλπου.

Με βάση μια απλή γεωγραφική διαίρεση, διακρίνονται πέντε πιο κάτω ενότητες:

• Ο κυρίως κόλπος του Αμβρακικού, μια μεγάλη λιμνοθάλασσα μεταβλητού βάθους, πλούσια σε άγρια ζωή και αλιεύματα, πολυπρόσωπη και εν πολλοίς ανεξερεύνητη,
• Η βορινή πλευρά του Αμβρακικού σχηματίζει ένα ατελείωτο μωσαϊκό βάλτων, καναλιών, εκβολών, λιμνοθαλασσών, λουρονησίδων, αλυκών, διβαριών, καλαμιώνων, αμμωδών ακτών και αλμυρόβαλτων. Στην αλληλουχία αυτή διακρίνουμε τη λιμνοθάλασσα Λογαρού, το μεγάλο υγροτοπικό σύμπλεγμα Ροδιά, έλος Ροδιάς, Τσουκαλιό και Αυλερή, τις πολυσύνθετες περιοχές διβαριών και λιμνοθαλασσών της Σαλαώραςκαι της Κορωνησίας, την ομάδα λιμνοθαλασσών και αλμυρόβαλτων Παλιοκόπρια, Πλατανάκι, Κόφτρα και Παλιομπούκα, τα έλη Ψαθοτόπι και Κομμένο, η λιμνοθάλασσα Άγριλος και το παράκτιο έλος Κόπραινα.
• Η ανατολική πλευρά του Αμβρακικού, όπου το χερσαίο σύστημα της περιοχής της Αμφιλοχίας συνέχεται με τους υγρότοπους λιμνοθάλασσα Μπούκας, έλος Μπούκας και λιμνοθάλασα Κατάφουρκου.
• Η νότια πλευρά του Αμβρακικού, όπου το ενδιαφέρον συγκεντρώνεται στις λιμνοθάλασσες της Βόνιτσας και του Άκτιου, με πιο σημαντική τη λιμνοθάλασσα Λιμένι.
• Η δυτική πλευρά του Αμβρακικού, με κύριο ενδιαφέρον τις εκβολές του Λούρου, το παραποτάμιο δάσος του Αγίου Βαρνάβα και τις λιμνοθάλασσες Τσόπελη και Μάζωμα. Πιο νότια, στις μεσημβρινές ακτές του μεγάλου βραχίονα της Λασκάρας σχηματίζονται τρεις μικρές λιμνοθάλασσες: το Βαθύ, το Ψαθάκι και η Πωγωνίτσα.

Διαβάστε μια αναλυτική παρουσίαση της ορνιθοπανίδας του εθνικού πάρκου υγροτόπων Αμβρακικού στο κεφάλαιο Τα πουλιά του Ε.Π. υγροτόπων Αμβρακικού. Παράλληλα, το κεφάλαιο Περιήγηση στο Εθνικό Πάρκο Αμβρακικού, που πλέκει το νήμα μιας μεγάλης περιήγησης γύρω από τον Αμβρακικό, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βάση για γνωριμία και σταδιακή εξοικείωση με την περιοχή.

Όπως όλοι οι υγρότοποι, ο Αμβρακικός προσφέρει ένα ευρύτατο πεδίο μακροφωτογράφισης, είτε αυτό αφορά στα φυτά, είτε στα ασπόνδυλα ή στις λεπτομέρειες του μικροτοπίου.

Η αναζήτηση φωτογραφικών θεμάτων στη χλωρίδα του Αμβρακικού θα εστιάσει σε είδη που ξεχωρίζουν για την ιδιαίτερη αισθητική τους και όχι για τη σπανιότητά τους. Τα πιο πλούσια χλωριδικά περιβάλλοντα είναι οι φρυγανότοποι (πχ. Μαυροβούνι, λόφος Αγίας Αικατερίνης), οι ορθοπλαγιές γύρω από τη Ροδιά (πχ. βράχοι γύρω από το σπήλαιο Αγίου Βλασίου) και η βραχώδης περίμετρος στα βόρεια (Τσουκαλιό) και τα νότια (πχ. Πωγωνίτσα, Λιμένι Βόνιστας).

11. Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού-Λουδία-Αλιάκμονα και Αλυκής Κίτρους

Το Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού-Λουδία-Αλιάκμονα και Αλυκής Κίτρους περιλαμβάνει τη ζώνη των εκβολών των ποταμών Γαλλικού, Αξιού, Λουδία και Αλιάκμονα, καθώς και τις γειτονικές εκτάσεις της λιμνοθάλασσας Καλοχωρίου, του υγρότοπου της Νέας Αγαθούπολης και της λιμνοθάλασσας Αλυκής Κίτρους. Η περιοχή αυτή, που συνήθως αναφέρεται για συντομία ως ΓΑΛΑ, από τα αρχικά γράμματα των τεσσάρων ποταμών, είναι ένα από τα μεγαλύτερα υγροτοπικά συστήματα της Ευρώπης.

Αν και σε μεγάλο βαθμό συνεχόμενες, οι πιο πάνω επτά περιοχές έχουν διαφορετική φυσιογνωμία και περιλαμβάνουν διακριτά βιοτικά και αβιοτικά στοιχεία, προσφέροντας έτσι διαφορετικές ευκαιρίες στο φωτογράφο φύσης.

Σε ότι αφορά στη φωτογραφία τοπίου, το ΓΑΛΑ εναλλάσσει:

• άφθονες εικόνες υγροτόπων, δηλαδή εκτάσεις ρηχών νερών, όπου καθρεφτίζονται οι φιγούρες των παρυδάτιων και υδρόβιων πουλιών
• ιδιότυπες θαλασσογραφίες με κεντρικό θέμα συνήθως τους ψαράδες και φόντο είτε το άδειο πέλαγος, είτε το αστικό σκηνικό της Θεσσαλονίκης ή άλλων οικισμών της περιοχής,
• μεμονωμένα κτήρια ή συστοιχίες από εγκαταστάσεις ψαράδων, αλλού παραδοσιακές και αλλού σύγχρονες, που συμπληρώνται από ψαροκάϊκα και ψαράδες που κάνουν τελετουργικά τις αιώνιες κινήσεις τους
• αγροτικά τοπία, κυρίως εικόνες από γεωργικές εργασίες, όργωμα, σπορά, απαλοιφή των καλαμιών με τη φωτιά, πέρασμα των αγελάδων μέσα από λασπόβαλτους κλπ.

Αναμφίβολα, το ισχυρότερο φωτογραφικό στοιχείο του ΓΑΛΑ είναι τα πουλιά: ο φωτογράφος θα κατακλυσθεί από εκατοντάδες φοινικόπτερα, αναρίθμητους καλαμόκιρκους και γερακίνες, δεκάδες βαρβάρες και κιρκίρια, άφθονες αλκυόνες και διάσπαρτα γλαρόνια και βουτηχτάρια.

Πιο αναλυτικά, στο ΓΑΛΑ αξίζει να εστιάσει κανείς σε:

• το έλος Καλοχωρίου, πολύ εύκολα προσπελάσιμη και γεμάτη από μεγάλα υδρόβια που έχουν εξοικειωθεί με την ανθρώπινη παρουσία,
• τις εκβολές του Γαλλικού και τη ζώνη ανάμεσα στο Γαλλικό και τον Αξιό, μια τεράστια έκταση που συνδυάζει υγροτιπικά και πελαγικά στοιχεία,
• το δέλτα του Αξιού με τους απέραντους αλμυρόβαλτους,
• τις γεωργικές εκτάσεις στις εκβολές του Λουδία και ανάμεσα στο Λουδία, τον Αξιό και τον Αλιάκμονα, όπου περιπολούν καλαμόκιρκοι, γερακίνες και ξεφτέρια,
• τον κάτω ρου και το δέλτα του Αλιάκμονα, όπου παρατάσσονται δεντροστοιχίες, γεωργικές εκτάσεις και απέραντοι αλμυρόβαλτοι και λασπότοποι,
• τον υγρότοπο της Νέας Αγαθούπολης, όπου το χειμώνα καταφεύγουν μεγάλοι πληθυσμοί από παπιά,
• και τέλος τη λιμνοθάλασσα Αλυκής Κίτρους και τους γειτονικούς υγρότοπους, που συμπληρώνουν το μεγάλο αυτό σύστημα.

Εθνικό Πάρκο Δέλτα Έβρου

Το Εθνικό Πάρκο Δέλτα Έβρου

Σε ότι αφορά στη φωτογραφία τοπίου, το Εθνικό Πάρκο Δέλτα Έβρου κυριαρχείται από τα πιο πάνω τοπία:

• ο άξονας του Έβρου,
• ατελείωτες ελώδεις εκτάσεις,, όπου εναλλάσσονται αλίπεδα με σαλικόρνιες, κανάλια, εποχικές λούτσες και σταθερότερα εδάφη γύρω από αναχώματα,
• μεγάλες λιμνοθάλασσες, όπως η Δράνα
• ευθυγραμμισμένη κοίτη του χειμάρρου του Λουτρού,,
• κανάλια,
• παράκτια τοπία, που συνίστανται αποκλειστικά σε δυσπρόσιτες μεγάλες αμμουδιές, προσπελάσιμες κυρίως στην περιοχή του Απαλού, δηλαδή στο δυτικό τμήμα του πάρκου
• αμμοθινικές δομές, προσπελάσιμες στο δυτικό τμήμα του πάρκου, στη ζώνη ανάμεσα στην Άνθεια και τον Απαλό

Κείμενο & φωτογραφίες: Τ. Αδαμακόπουλος