Η φύση της Ροδόπης

Τα πουλιά της Ροδόπης

Με την πληθωρική ποικιλία της, η ορνιθοπανίδα της Ροδόπης εκφράζει με τον πλέον εύγλωττο τρόπο τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του εκπληκτικού αυτού τόπου, όπως τα αναλύουμε στο κεφάλαιο Το οικοσύστημα της Ροδόπης.

Πέραν του αριθμού των ειδών, αυτό που επικυρώνει τη μοναδικότητα του δασικού οικοσυστήματος της Ροδόπης είναι, από τη μία, η παρουσία ειδών του βορειο-ευρωπαϊκού και περι-αρκτικού βιοσυνόλου που δεν απαντώνται αλλού στην Ελλάδα και από την άλλη η συνθετότητα της δομής των βιοκοινωνιών.

Τα έξι είδη που συναντώνται αποκλειστικά στη Ροδόπη είναι ο Αγριόκουρκος, η Δασόκοτα, ο Αιγωλιός, η Σπουργιτόγλαυκα, ο Τριδάχτυλος δρυοκολάπτης και ο Καρυοθραύστης. Με εξαίρεση τον Καρυοθραύστη, που ως κορακοειδές είναι φιλοπερίεργο και άφοβο, τα άλλα πέντε κάνουν φευγαλέες εμφανίσεις και αποτελούν δημοφιλή - και συχνά άπιαστο - στόχο των ορνιθολόγων, φυσιοδιφών και φωτογράφων φύσης.

Πέραν των πιο πάνω έξι σπανιότατων ειδών, ο προσεκτικός παρατηρητής θα έχει την ευκαιρία να δει στη Ροδόπη είδη που είναι δυσεύρετα στην υπόλοιπη ορεινή χώρα, όπως ο Χρυσαετός, ο Γερακαετός, ο Μπούφος, ο Σταχτής δρυοκολάπτης, ο Βουνοδεντροβάτης, ο Χιονοκότσυφας, η Λοφιοπαπαδίτσα, η Βουνοπαπαδίτσα, ο Νανομυγοχάφτης, ο Πύρρουλας, ο Σταυρομύτης και το Χρυσοτσίχλονο.

Αρπακτικά

Σε έναν τεράστιο ορεινό χώρο, όπως η Ροδόπη, είναι αναμενόμενο να βρούμε τα πιο αντιπροσωπευτικά είδη των αρπακτικών της χώρας.

Ωστόσο, μελετητές επισημαίνουν ότι τα ημερόβια αρπακτικά έχουν χαμηλή εκπροσώπηση λόγω της κλειστής δομής του δάσους και της έλλειψης κατάλληλων ορθοπλαγιών. Το πιο κοινό αρπακτικό της περιοχής είναι η Γερακίνα (Buteo buteo), που είναι παρούσα τόσο στο ημιορεινό, όσο και στο ορεινό δάσος και τις κορυφές. Ο Σφηκιάρης (Pernis apivorus), ο Φιδαετός (Gircaetus gallicus) και το Δεντρογέρακο (Falco subbuteo) κινούνται κυρίως στο δρυοδάσος, ενώ οι τρεις αστούριοι (Ξεφτέρι, Accipiter nisus, Σαΐνι, Accipiter brevipes και Διπλοσάινο, Astur gentilis) προτιμούν την ανώτερη δασική ζώνη, που κάτω από το ιστορικό χρήσης και τις υλοτομίες έχει πιο χαλαρή δομή. Τέλος, αν και το δασικό περιβάλλον δεν ταιριάζει με τη θηρευτική στρατηγική τους, έχουν εντοπιστεί λίγα ζευγάρια Βραχοκιρκίνεζα (Falco tinnunculus), ενώ έχουν καταγραφεί και μικρά κοπάδια Μαυροπετρίτη (Falco eleonorae) που κυνηγούν στο δρυοδάσος.

Οι βιότοποι του Χρυσαετού (Aquila chrysaetos) περιλαμβάνουν τόσο δασικές περιοχές με ανοίγματα, όσο και τη ζώνη των κορυφαίων βραχώνων, δυο περιβάλλοντα που απλώνονται διαμήκως της κγραμμής: είναι προφανές ότι οι μονοψήφιες επικράτειες Χρυσαετού της ελληνικής Ροδόπης εφιππεύουν μιας μεγάλης ζώνης εκατέρωθεν των συνόρων.

Ο Γερακαετός (Hieraaetus pennatus) είναι ο μόνος αετός που είναι εξοικειωμένος με το δασικό τοπίο, τουλάχιστον όσο υπάρχουν μεγάλα ξέφωτα και λιβάδια. Οι λίγες παρατηρήσεις που έχουν γίνει πιθανόν αφορούν πουλιά που εστιάζουν στα ανοιχτά τοπία της Στάμνας και του Λεπίδα και επεκτείνονται προς το Φρακτό και τη Χαϊντού.

Για τα επιπλέον τέσσερα είδη του πιο κάτω καταλόγου (Αετογερακίνα, Buteo rufinus, Πετρίτης, Falco peregrinus, Νανογέρακο, Falco columbarius και Χειμωνόκιρκος, Circus cyaneus) δεν υπάρχει σαφής εικόνα της κατανομής τους στη Ροδόπη: πρόκειται για είδη που ζουν κυρίως στην παρανέστια ζώνη και περιπλανώνται προς το δασικό χώρο.

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Χρυσαετός	Golden eagle	Aquila chrysaetos	-	✔	-
Φιδαετός	Short-toed snake eagle	Circaetus gallicus	✔	✔	✔
Γερακαετός	Booted eagle	Hieraaetus pennatus	✔	-	✔
Γερακίνα	Common buzzard	Buteo buteo	✔	✔	✔
Αετογερακίνα	Long-legged buzzard	Buteo rufinus	✔	-	-
Σφηκιάρης	European honey buzzard	Pernis apivorus	✔	✔	✔
Διπλοσάινο	Eurasian goshawk	Accipiter gentilis	✔	✔	✔
Ξεφτέρι	Eurasian sparrowhawk	Accipiter nisus	✔	✔	✔
Σαΐνι	Levant sparrowhawk	Tachyspiza brevipes	✔	-	-
Πετρίτης	Peregrine falcon	Falco peregrinus	✔	✔	-
Βραχοκιρκίνεζο	Kestrel	Falco tinnunculus	✔	✔	✔
Μαυροπετρίτης	Eleonora's falcon	Falco eleonorae	✔	✔	-
Δεντρογέρακο	Eurasian hobby	Falco subbuteo	✔	✔	✔
Νανογέρακο	Merlin	Falco columbarius	✔	-	-
Χειμωνόκιρκος	Hen harrier	Circus cyaneus	✔	✔	-

Νυχτοπούλια

Με τις περισσότερες έρευνες να έχουν εστιάσει στην ανώτερη υψομετρικά ζώνη, έχουν καταγραφεί επτά είδη νυκτόβιων αρπακτικών. Το μεγαλύτερο από τα νυχτοπούλια, ο Μπούφος (Bubo bubo), είναι αναμενόμενο να ζει στις χαράδρες γύρω από το Νέστο και τους παραποτάμους του, άγνωστο μέχρι ποιό υψόμετρο. Ο πλησιέστερος συγγενής του, ο Νανόμπουφος (Asio otus), εντοπίστηκε στο ορεινό δάσος, κοντά σε ξέφωτα.

Ο Χουχουριστής (Stix aluco) βρίσκεται παντού, από το παραποτάμιο δάσος του Νέστου μέχρι το δασοόριο στο Φρακτό, σε όλους τους τύπους βλάστησης· ωστόσο μέσα στην τεράστια αυτή περιοχή παρουσιάζει μεγάλη κινητικότητα ανάλογα την εποχή και τις συνθήκες. Ο Χουχουριστής είναι το πολυπληθέστερο νυχτοπούλι της Ροδόπης, ένας επιδέξιος κυνηγός που σπέρνει τον τρόμο στο δάσος όλη τη νύχτα, αλλά, όπως και σε άλλα μέρη, και ένα μέρος της ημέρας, τουλάχιστον κάτω από την κάλυψη της Οξιάς ή της βαριάς συννεφιάς.

Αντίστοιχα, η Κουκουβάγια (Athene noctua) και ο Γκιώνης (Otus scops) έχουν καταγραφεί από χαμηλά μέχρι τη ζώνη των χωριών (700-800 μ.), σε περιβάλλοντα που συνάδουν με τις συνήθειές τους.

Τα δυο εναπομείναντα νυχτοπούλια έχουν αποτελέσει στο στόχο λίγων συστηματικών ερευνών και πολλών περισσότερων αναζητήσεων, ειδικά από τους φωτογράφους φύσης, οπότε έχει δημιουργηθεί μια άτυπη χαρτογράφηση σποραδικών καταγραφών. Αποκλειστικά νυκτόβιος, ο Αιγωλιός (Aegolius funereus) έχει εντοπιστεί σε διάσπαρτες θέσεις στην Ελατιά, το Φρακτό, τον Ουλούγιαλα και τη Χαϊντού. Στον αντίποδα, η συστηματικά ημερόβια Σπουργιτόγλαυκα (Glaucidium passerinum) δηλώνει μια πυκνότερη παρουσία στην Ελατιά και το Φρακτό και δεν έχει καταγραφεί στη Χαϊντού.

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Μπούφος	Eagle owl	Bubo bubo	✔	✔	✔
Νανόμπουφος	Long-eared owl	Asio otus	✔	-	✔
Σπουργιτόγλαυκα	Eurasian pygmy owl	Glaucidium passerinum	✔	✔	-
Αιγωλιός	Boreal owl	Aegolius funereus	✔	✔	✔
Κουκουβάγια	Little Owl	Athene noctua	-	✔	-
Χουχουριστής	Tawny Owl	Strix aluco	✔	✔	✔
Γκιώνης	Scops Owl	Otus scops	✔	-	-

Αγριόγαλλοι

Στη Ροδόπη ζουν μικροί πληθυσμοί από τον σπάνιο Αγριόκουρκο (Tetrao urogallus) και την εξίσου δυσεύρετη Δασόκοτα (Tetrastes bonasia). Και τα δυο είδη κινούνται στα λιγοστά ανοίγματα του δάσους και κατά μήκος των δασικών δρόμων. Όταν ενοχληθούν, θα πετάξουν προς τα χαμηλά του πρανούς, καταλήγοντας είτε στην υποβλάστηση είτε σε πυκνά κλαδιά της Ερυθρελάτης.

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Αγριόκουρκος	Capercaillie	Tetrao urogallus	✔	✔	✔
Δασόκοτα	Hazel grouse	Tetrastes bonasia	✔	✔	✔

Ερωδιοί & Παρυδάτια

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Νυχτοκόρακας	Black-crowned night heron	Nycticorax nycticorax	✔	-	-
Ήταυρος	Eurasian bittern	Botaurus stellaris	✔	-	-

Γλάροι & γλαρόνια

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Ασημόγλαρος της Μεσογείου	Yellow Legged Gull	Larus michahellis	✔	-	✔

Πελαργοί

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Λευκοπελαργός	White stork	Ciconia ciconia	✔	-	✔
Μαυροπελαργός	Black stork	Ciconia nigra	✔	-	✔

Δρυοκολάπτες

Σε ένα δασικό περιβάλλον τέτοιας έκτασης και τόσο μεγάλης ποικιλότητας καταστάσεων είναι αναμενόμενο να ενδημούν πολλά είδη και μεγάλοι πληθυσμοί δρυοκολάπτη. Συγκεκριμένα, στη Ροδόπη ζουν ΌΛΑ τα είδη δρυοκολάπτη της Ευρώπης και είναι η μοναδική περιοχή στην Ελλάδα που συναντάμε τον Τριδάχτυλο δρυοκολάπτη.

Πιο αναλυτικά, στα δάση της Ροδόπης συναντάμε το μεγάλο, επιβλητικό και θορυβώδη Μαύρο δρυοκολάπτη (ή Μαυροτσικλιτάρα, Dryocopus martius). Αν και φαινομενικά κοινό είδος στην περιοχή, έχει εντονότερη παρουσία στα κωνοφόρα - και παρόλα αυτά ξέρει να γίνεται αφανής ορισμένες εποχές.

Οι δυο εκπρόσωποι του γένους Picus, ο Πράσινος δρυοκολάπτης (Picus viridis) και ο Σταχτής δρυοκολάπτης (Picus canus) είναι επίσης ευρύτατα διαδεδομένοι. Ο Πράσινος, λαλίστατος και πιο κινητικός, παρουσιάζεται σε όλους τους τύπους βλάστησης, από τα πλατάνια του Νέστου μέχρι τις Ερυθρελάτες του Φρακτού. Με παρόμοια κατανομή, αλλά μάλλον δυσεύρετος, ο Σταχτής προτιμά την αγκαλιά του ορεινού δάσους, όπου βρίσκει γέρικες οξιές για να φωλιάσει. Και οι δύο Picus τρέφονται με μερμήγκια στο έδαφος, οπότε αναζητούν και στεγνές θέσεις με ανοίγματα.

Ο πιο κοινός δρυοκολάπτης της Ροδόπης είναι αναμφίβολα ο Πευκοδρυοκολάπτης (Dendrocopos major). Ευσταλής, κινητικός και διεκδικητικός σε ότι αφορά την περιοχή του, συνιστά ενδεχομένως ρυθμιστή της παρουσίας των άλλων ειδών. Πολύ διακριτικότερη παρουσία έχει ο Μεσαίος δρυοκολάπτης (Dendrocoptes medius), που ζει κυρίως σε πυκνά φυλλοβόλα, όπως και ο Νανοδρυοκολάπτης (Dryobates minor), ο οποίος πάντως προτιμά τις πυκνές παρόχθιες συστάδες σε χαμηλότερα υψόμετρα. Ο Λευκονώτης (Dendrocopos leucotos), ο πιο δυσθεώρητος της ομάδας των «ασπρόμαυρων δρυοκολαπτών», έχει μια πολύ αραιή παρουσία σε ώριμα δάση, τόσο στις οξιές της Χαϊντούς, όσο και στα δασόπευκα της Ελατιάς. Τέλος, ο Στραβολαίμης (Jynx torquilla), αν και σχεδόν αφανής, πρέπει να είναι κοινός στη χαμηλότερη ζώνη, όπου συμβιώνει με το Βαλκανικό δρυοκολάπτη (Dendrocopos syriacus).

Και φτάνουμε στο δρυοκολάπτη-φάντασμα, τον περίφημο Τριδάχτυλο (Picoides tridactylus), που ζει μόνο στην Ελατιά, όπου είναι πρακτικά αδύνατον να τον δεις. Οι πληροφορίες λένε ότι ένας μονοψήφιος αριθμός ζευγαριών φωλάζει σε πυκνά δάση Ερυθρελάτης, ανάμεσα σε συστάδες ξερών ιστάμενων δέντρων.

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Μαύρος Δρυοκολάπτης	Black woodpecker	Dryocopus martius	✔	✔	✔
Πράσινος Δρυοκολάπτης	European green woodpecker	Picus viridis	✔	✔	✔
Σταχτής Δρυοκολάπτης	Grey-headed woodpecker	Picus canus	✔	✔	✔
Τριδάκτυλος Δρυοκολάπτης	Three-toed woodpecker	Picoides tridactylus	✔	-	-
Λευκονώτης Δρυοκολάπτης	White-backed woodpecker	Dendrocopos leucotos	✔	✔	✔
Πευκοδρυοκολάπτης	Great spotted woodpecker	Dendrocopos major	✔	✔	✔
Μεσαίος Δρυοκολάπτης	Middle spotted woodpecker	Dendrocoptes medius	✔	✔	-
Βαλκανικός Δρυοκολάπτης	Syrian woodpecker	Dendrocopos syriacus	✔	✔	-
Νανοδρυοκολάπτης	Lesser spotted woodpecker	Dryobates minor	✔	-	-
Στραβολαίμης	Eurasian wryneck	Jynx torquilla	✔	-	-

Κορακοειδή

Αν και κυρίως δασικό περιβάλλον, η Ροδόπη περιλαμβάνει ωστόσο και μεγάλες ανοιχτές εκτάσεις - παλιές γεωργικές γαίες και βοσκοτόπια - και έτσι προσφέρει ένα μωσαϊκό κατάλληλο για όλα τα κορακοειδή: χαμηλά θα συναντήσουμε τις ευπροσάρμοστες Κουρούνες, το συγγενικό Χαβαρόνι, την Κάργια, την Καρακάξα και το Ψαρόνι, ενώ ψηλότερα θα ακούσουμε το βραχνό κρώξιμο του Κόρακα και το «ενοχλητικό» προγκάρισμα του Καρυοθραύστη. Όσο για τις πολύφερνες Κίσσες, αυτές αφθονούν παντού, από το παραποτάμιο δάσος μέχρι τους υποαλπικούς πετρότοπους, πάντα πρόθυμες να ελέγξουν κάθε τι νέο και παράδοξο και να το «κράξουν» ως ανεπιθύμητο ή επικίνδυνο.

Σημειώνουμε ότι στην Ελλάδα ο Καρυοθραύστης συναντάται μόνο στη Ροδόπη, το Φαλακρό και τον Όρβηλο, σε υψόμετρα πάνω από 1500 μ.

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Κόρακας	Raven	Corvus corax	✔	✔	✔
Κουρούνα	Carrion crow	Corvus cornix	✔	✔	✔
Χαβαρόνι	Rook	Corvus frugilegus	✔	-	-
Κάργια	Western jackdaw	Coloeus monedula	✔	-	-
Κίσσα	Eurasian jay	Garrulus glandarius	✔	✔	✔
Καρακάξα	Eurasian magpie	Pica pica	✔	-	✔
Καρυοθραύστης	Northern nutcracker	Nucifraga caryocatactes	✔	✔	✔
Ψαρόνι	Common starling	Sturnus vulgaris	✔	-	-

Κορακιόμορφα

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Μελισσοφάγος	European bee-eater	Merops apiaster	✔	✔	✔
Τσαλαπετεινός	Eurasian hoopoe	Upupa epops	✔	✔	✔

Περιστερόμορφα

Τα δυο πιο ενδιαφέροντα περιστερόμορφα της Ροδόπης είναι η Φάσσα, που διασπείρεται σε όλη τη δασική ζώνη και το Φασσοπερίστερο, που κινείται κυρίως σε ανοιχτούς βιοτόπους στις παρυφές του δρυοδάσους.

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Δεκαοχτούρα	Eurasian collared dove	Streptopelia decaocto	✔	✔	✔
Τρυγόνι	European turtle dove	Streptopelia turtur	✔	-	✔
Φάσσα	Common wood pigeon	Columba palumbus	✔	✔	✔
Φασσοπερίστερο	Stock dove	Columba oenas	✔	-	-
Αγριοπερίστερο	Rock dove	Columba livia	✔	-	-

Χελιδόνια & σταχτάρες

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Σπιτοχελίδονο	Western house martin	Delichon urbicum	✔	✔	✔
Σταβλοχελίδονο	Barn swallow	Hirundo rustica	✔	✔	✔
Μιλτοχελίδονο	Red-rumped swallow	Cecropis rufula	✔	✔	✔
Οχθοχελίδονο	Sand martin	Riparia riparia	✔	-	✔
Βραχοχελίδονο	Eurasian crag martin	Ptyonoprogne rupestris	✔	✔	✔
Βουνοσταχτάρα	frakto swift	Tachymarptis melba	✔	✔	✔
Σταχτάρα	Common swift	Apus apus	✔	✔	✔
Ωχροσταχτάρα	Pallid swift	Apus pallidus	✔	-	✔

Ορνιθόμορφα

Το πιο διαδεδομένο από τα Ορνιθόμορφα, η Πετροπέρδικα, είναι πιστή στις πετροπλαγιές. Η Μπεκάτσα παρατηρείται κατά τη μετανάστευση, ενώ η δυσθεώρητη Ορτυκομάνα αναφέρεται από τοποθεσίες με ψηλή χλόη και υγρασία, μια περιγραφή που ταιριάζει σις παλιές γεωργικές λεκάνες στα χαμηλά της Χαϊντούς.

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Πετροπέρδικα	Rock partridge	Alectoris graeca	✔	-	✔
Μπεκάτσα	Eurasian woodcock	Scolopax rusticola	✔	✔	-
Ορτυκομάνα	Corn Crake	Crex crex	-	-	✔

Κούκοι

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Κούκος	Common cuckoo	Cuculus canorus	✔	✔	✔

Σπίζες

Το πολυπρόσωπο δάσος της Ροδόπης ταιριάζει με τις ανάγκες όλων σχεδόν των ειδών της ομάδας στρουθιόμορφων που αποκαλούνται ομαδικά «σπίζες». Πιο ενδιαφέρουσες είναι οι παρουσίες του Σταυρομύτη, του Πύρρουλα, του Χειμωνόσπινου και του Κοκκοθραύστη, που απαντώνται σχεδόν αποκλειστικά στα κωνοφόρα.

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Καρδερίνα	European goldfinch	Carduelis carduelis	✔	✔	✔
Σπίνος	Eurasian chaffinch	Fringilla coelebs	✔	✔	✔
Χειμωνόσπινος	Brambling	Fringilla montifringilla	✔	✔	✔
Σταυρομύτης	Red crossbill	Loxia curvirostra	✔	✔	✔
Φανέτο	Common linnet	Linaria cannabina	✔	-	✔
Σκαρθάκι	European serin	Serinus serinus	✔	✔	✔
Φλώρος	European greenfinch	Chloris chloris	✔	✔	✔
Λούγαρο	Eurasian siskin	Spinus spinus	✔	✔	✔
Κοκκοθραύστης	Hawfinch	Coccothraustes coccothraustes	✔	✔	✔
Πύρρουλας	Eurasian bullfinch	Pyrrhula pyrrhula	✔	✔	✔

Τσίχλες

Εκτός από τον μόνιμο πληθυσμό από Τσαρτσάρες και Κελαηδότσιχλες, η ομάδα ενισχύεται το χειμώνα από Κεδρότσιχλες και Κοκκινότσιχλες. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η παρουσία αξιόλογου πληθυσμού Χιονοκότσυφα.

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Τσαρτσάρα	Mistle thrush	Turdus viscivorus	✔	✔	✔
Τσίχλα	Song thrush	Turdus philomelos	✔	✔	✔
Κεδρότσιχλα	Fieldfare	Turdus pilaris	✔	✔	✔
Κοκκινότσιχλα	Redwing	Turdus iliacus	✔	-	-
Κοτσύφι	Common blackbird	Turdus merula	✔	✔	✔
Χιονοκότσυφας	Ring ouzel	Turdus torquatus	✔	-	-

Τσιχλόνια

Εκτός από τα συνήθη τσιχλόνια του ημιορεινού - Τσιφτάς, Αμπελουργός - και ορεινού - Σιρλοτσίχλονο, Βουνοτσίχλονο - περιβάλλοντος, ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η παρουσία του Χρυσοτσίχλονου.

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Τσιφτάς	Corn bunting	Emberiza calandra	✔	-	✔
Βουνοτσίχλονο	Rock bunting	Emberiza cia	✔	✔	✔
Σιρλοτσίχλονο	Cirl bunting	Emberiza cirlus	✔	✔	✔
Χρυσοτσίχλονο	Yellowhammer	Emberiza citrinella	✔	-	✔
Αμπελουργός	Black-headed bunting	Emberiza melanocephala	-	✔	-

Σπουργίτια

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Σπιτοσπουργίτης	House sparrow	Passer domesticus	✔	✔	✔

Κεφαλάδες

Οι τέσσερις από τους ... τέσσερις (ο πέμπτος, Lanius isabellinus, είναι εξαιρετικά σπάνιος στην Ελλάδα, με ελάχιστες παρατηρήσεις, ολες σε χαμηλά υψόμετρα) ελληνικούς Κεφαλάδεςείναι παρόντες στη Ροδόπη. Αν και τυπικά, το γένος των Κεφαλάδων προτιμά μεγάλους πετρότοπους με αραιούς, μεγάλους θάμνους, δηλαδή μια κατάσταση που δεν είναι συνήθης στη Ροδόπη, όλα τα είδη είναι ευέλικτοι κυνηγοί και προσαρμόζονται σε ένα ευρύ φάσμα τοπίων, συχνά ανθρωπογενών.

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Αετομάχος	Red backed shrike	Lanius collurio	✔	✔	✔
Διπλοκεφαλάς	Great grey shrike	Lanius excubitor	✔	-	-
Σταχτοκεφαλάς	Lesser grey shrike	Lanius minor	✔	-	-
Κοκκινοκεφαλάς	Woodchat shrike	Lanius senator	✔	✔	-

Σουσουράδες & Κελάδες

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Λευκοσουσουράδα	White Wagtail	Motacilla alba	✔	✔	✔
Σταχτοσουσουράδα	Grey Wagtail	Motacilla cinerea	✔	✔	✔
Κιτρινοσουσουράδα	Western Yellow Wagtail	Motacilla flava	-	✔	✔
Λιβαδοκελάδα	Meadow pipit	Anthus pratensis	✔	-	-
Νεροκελάδα	Water pipit	Anthus spinoletta	✔	-	-
Δεντροκελάδα	Tree pipit	Anthus trivialis	✔	✔	✔

Κορυδαλλοί

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Σιταρήθρα	Eurasian skylark	Alauda arvensis	✔	-	-
Δεντροσταρήθρα	Woodlark	Lullula arborea	✔	✔	✔

Ποταμίδες & Στριτσίδες

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Κιτρινοστριτσίδα	Icterine warbler	Hippolais icterina	-	-	✔

Παπαδίτσες, τσομπανάκοι και συγγενή

Όλες οι ελληνικές παπαδίτσες, οι δυο ευρωπαϊκοί τσομπανάκοι και ο πανταχού παρών αλλά αφανέστατος Τρυποφράκτης συνθέτουν μια ομάδα από πολύ μικρά πουλιά, που αν και πολυμελείς, οι κοινωνίες τους κρύβονται καλά στο δάσος. Η απούσα από την Πίνδο και όλη τη νότια Ελλάδα Βουνοπαπαδίτσα αφθονεί στην Ερυθρελάτη, ενώ η Λοφιοπαπαδίτσα έχει και εδώ μεγάλες πυκνότητες. Η Καστανοπαπαδίτσα είναι διακριτικά παρούσα στο δάσος φυλλοβόλων, όπως και οι λαλίστατοι Δεντροτσομπανάκοι.

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Καλόγερος	Great tit	Parus major	✔	✔	✔
Ελατοπαπαδίτσα	Coal tit	Periparus ater	✔	✔	✔
Λοφιοπαπαδίτσα	Crested tit	Lophophanes cristatus	✔	✔	✔
Αιγίθαλος	Long-tailed tit	Aegithalos caudatus	✔	✔	✔
Γαλαζοπαπαδίτσα	Eurasian blue tit	Cyanistes caeruleus	✔	✔	✔
Κλειδωνάς	Sombre tit	Poecile lugubris	✔	✔	✔
Βουνοπαπαδίτσα	Willow tit	Poecile montanus	✔	✔	✔
Καστανοπαπαδίτσα	Marsh tit	Poecile palustris	✔	✔	✔
Βραχοτσοπανάκος	Western rock nuthatch	Sitta neumayer	✔	-	-
Δεντροτσοπανάκος	Eurasian nuthatch	Sitta europaea	✔	✔	✔
Τρυποφράχτης	Wren	Troglodytes troglodytes	✔	✔	✔

Δεντροβάτες

Σε αντίθεση με την Πίνδο, όπου πρέπει να ανέβει κανείς στα ρόμπολα για να δει Βουνοδεντροβάτες, η Ροδόπη τους φιλοξενεί απλόχερα πάνω από τα 1200 μ., τόσο στην Οξιά και τη Σημύδα, όσο και στα κωνοφόρα. Ο στενός συγγενής του, ο Καμποδεντροβάτης, είναι συνήθης σε χαμηλότερα υψόμετρα: στις βελανιδιές και τις φυτείες μαυρόπευκων πάνω από τα χωριά.

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Καμποδεντροβάτης	Short-toed treecreeper	Certhia brachydactyla	✔	✔	✔
Βουνοδεντροβάτης	Eurasian treecreeper	Certhia familiaris	✔	✔	✔

Τσιροβάκοι, τριλιστές & βασιλίσκοι

Οι δυο βασιλίσκοι της ηπείρου μας και όλοι οι ορεινοί τσιροβάκοι συναπαρτίζουν μια πολυπληθή και φλύαρη - αν και με σιγανές φωνούλες - ομάδα που τριγυρνά σε όλα τα υψόμετρα. Ο Χρυσοβασιλίσκος είναι χαρακτηριστικό είδος των πυκνών συστάδων Ερυθρελάτης, ενώ ο ασυνήθης Γερακοτσιροβάκος ενδημεί κυρίως στη ζώνη του ημιορεινού δάσους, κοντά σε μεγάλες ρεματιές και ξέφωτα.

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Μαυροσκούφης	Eurasian blackcap	Sylvia atricapilla	✔	✔	✔
Κοκκινοτσιροβάκος	Eastern subalpine warbler	Curruca cantillans	-	-	✔
Θαμνοτσιροβάκος	Common whitethroat	Curruca communis	✔	-	✔
Βουνοτσιροβάκος	Lesser Whitethroat	Curruca curruca	✔	✔	✔
Γερακοτσιροβάκος	Barred warbler	Curruca nisoria	✔	-	-
Πυρροβασιλίσκος	Common firecrest	Regulus ignicapilla	✔	✔	✔
Χρυσοβασιλίσκος	Goldcrest	Regulus regulus	✔	✔	✔

Ψάλτες

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Χιονοψάλτης	Alpine accentor	Prunella collaris	✔	✔	-
Θαμνοψάλτης	Dunnock	Prunella modularis	✔	✔	✔

Φυλλοσκόποι

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Θαμνοφυλλοσκόπος	Willow warbler	Phylloscopus trochilus	✔	✔	✔
Δασοφυλλοσκόπος	Wood warbler	Phylloscopus sibilatrix	✔	✔	✔
Δεντροφυλλοσκόπος	Common chiffchaff	Phylloscopus collybita	✔	✔	✔
Βουνοφυλλοσκόπος	Eastern Bonelli's warbler	Phylloscopus orientalis	✔	✔	✔

Αιγοθηλίδες

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Γιδοβύζι	European nightjar	Caprimulgus europaeus	✔	-	-

Μυγοχάφτες

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Σταχτομυγοχάφτης	Spotted flycatcher	Muscicapa striata	✔	✔	✔
Κρικομυγοχάφτης	Collared flycatcher	Ficedula albicollis	✔	-	✔
Δρυομυγοχάφτης	Semicollared flycatcher	Ficedula semitorquata	✔	✔	✔
Μαυρομυγοχάφτης	European pied flycatcher	Ficedula hypoleuca	✔	-	✔
Νανομυγοχάφτης	Red-breasted flycatcher	Ficedula parva	✔	-	✔
Καρβουνιάρης	Black redstart	Phoenicurus ochruros	✔	✔	✔
Φοινίκουρος	Common redstart	Phoenicurus phoenicurus	✔	-	✔
Σταχτοπετρόκλης	Northern wheatear	Oenanthe oenanthe	✔	✔	✔
Ασπροκώλα	Western black-eared wheatear	Oenanthe melanoleuca	-	-	✔
Καστανολαίμης	Whinchat	Saxicola rubetra	✔	✔	✔
Μαυρολαίμης	European stonechat	Saxicola rubicola	✔	-	-
Κοκκινολαίμης	European robin	Erithacus rubecula	✔	✔	✔
Αηδόνι	Common nightingale	Luscinia megarhynchos	✔	✔	✔

Νεροκότσυφες

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Νεροκότσυφας	White-throated dipper	Cinclus cinclus	✔	✔	✔

Οριολίδες

Ελληνικό όνομα	Αγγλικό όνομα	Επιστημονικό όνομα	Ελατιά	Φρακτό	Χαϊντού
Συκοφάγος	Eurasian Golden Oriole	Oriolus oriolus	✔	-	✔

Κείμενο & φωτογραφίες: Τ. Αδαμακόπουλος

---

Πηγές

ebird bird-list Rodopi Mountain Range NP--Elatia Forest (ΕΠ Οροσειράς Ροδόπης--Δάσος Ελατιάς)
ebird bird-list Rodopi Mountain Range NP--Fraktos Forest (ΕΠ Οροσειράς Ροδόπης--Παρθένο Δάσος Φρακτού)
ebird bird-list Rodopi Mountain Range NP--Chaidou Forest (ΕΠ Οροσειράς Ροδόπης--Δάσος Χαϊδούς)
Gasteratos I., Fondoulakou Z., Alivizatos C., Navarrete E., Sidiropoulos L., Shogolev E., Panagiotopoulou M. 2015. Habitat and distribution of the Pygmy Owl Glaucidium passerinum in Greece. 13th International Congress of Zoogeography and Ecology of Greece and Adjacent Regions. Irakleio.
Poirazidis K., Bontzorlos V., Xofis P., Zakkak S., Xirouchakis St., Grigoriadou El., Kechagioglou St., Gasteratos I., Alivizatos H., Panagiotopoulou M. 2019. Bioclimatic and environmental suitability models for capercaillie (Tetrao urogallus) conservation: Identification of optimal and marginal areas in Rodopi Mountain-Range National Park (Northern Greece). Global Ecology and Conservation, Volume 17
Xirouchakis St., 2005. The avifauna of the western Rodopi forests (N. Greece). Belg. J. Zool., 135 (2) : 261-269
Xirouchakis St., 2005. The avifauna of the western Rodopi forests (N. Greece). Belg. J. Zool., 135 (2) : 261-269
Ποϊραζίδης, Κ. 1989. Ο Αγριόκουρκος στην οροσειρά της Ροδόπης. ΑΠΘ, Τμήμα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος, διπλωματική διατριβή.
Τσιαούση, Β. (Υπεύθυνη Σύνταξης) 1996. Ειδικό Διαχειριστικό Σχέδιο για την Περιοχή Ελατιά (GR140003). Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας-Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων/Υγροτόπων. Θέρμη. σελ. 197