Η Οστρυά στη Ροδόπη

Η οροσειρά της Ροδόπης

Η Οστρυά στη Ροδόπη

Η Οστρυά στη Ροδόπη
Ένας Σταχτομυγοχάφτης (Muscicapa striata) μέσα στις οστρυές
Πατήστε για μεγέθυνση

Η Οστρυά (Ostrya carpinifolia) είναι το μοναδικό στη δυτική Ευρασία (και την Ελλάδα) μέλος του γένους Ostrya (οικογένεια Betulaceae). Το γένος έχει μια δεκάδα είδη, όλα φυτά των εύκρατων περιοχών του βορείου ημισφαιρίου.
Παλιότερα η ευρωπαϊκή Οστρυά εντασσόταν στο γένος Carpinus (ως Carpinus ostrya).

Η Οστρυά είναι ένα αρκετά μεγάλο φυλλοβόλο δέντρο που μπορεί να φτάσει έως τα 25 μ. σε ύψος, αν και συχνά αναπτύσσεται ως πολύκορμος θάμνος με δαιδαλώδη δομή. Πρόκειται για ένα νέο έποικο της ευρωπαϊκής ηπείρου: πιστεύεται ότι η εξάπλωσή της κορυφώθηκε μετά το τέλος της νεότερης παγετωνικής περιόδου, δηλαδή πριν από μόλις 7000 χρόνια.

Η Οστρυά στη Ροδόπη
Φύλλά και καρποί της Οστρυάς (Ostrya caprinifolia)
Πατήστε για μεγέθυνση

Η Οστρυά ενδημεί στη Ροδόπη σε ένα μεγάλο υψομετρικό εύρος - από τις όχθες του Νέστου μέχρι τα μέσα του ορεινού δάσους - και σε μίξη με δρύες, οξιές, δασικές πεύκες και μαυρόπευκα.

Τη βρίσκουμε σε δάση δρυός από τα 300 και μέχρι τα 1250 μ., καθώς και σε πολλές τοποθεσίες πάνω από τα 1000 μ., όπως σε αμιγείς συστάδες Οξιάς και μικτά δάση Δασικής πεύκης-Οξιάς, σε διάκενα συστάδων Μαυρόπευκου ή Δασικής πεύκης, αλλά και πάνω από τα 1200 μ., είτε σε βραχώδεις θέσεις, είτε σε μικτές συστάδες Οξιάς-Σημύδας. Αν και μπορεί να εποικίσει ηλιόλουστες πλαγιές, ακόμα και σε ρηχά και πτωχά εδάφη, εν γένει προτιμά τις θέσεις με σταθερή υγρασία, όπως ρεματιές, χαράδρες και σκιερές γωνιές.

Αρσενικοί ίουλοι
της Οστρυάς

Κορμός
της Οστρυάς

Στη Ροδόπη, κατά τόπους και ανάλογα με το υψόμετρο, η Οστρυά συνυπάρχει με γαύρους (Carpinus orientalis), κρανιές (Cornus mas), αγριοκρανιές (Cornus sanguinea) και αγριοφουντουκιές (Corylus avellana), ενώ σε πιο μεσογειακά περιβάλλοντα συναντάται με χρυσόξυλα (Cotinus coggygria), κέδρα (Juniperus oxycedrus), παλιούρια (Paliurus spina-christi), κορονίλες (Hippocrepis emerus) και κοκκορεβυθιές (Pistacia terebinthus).

Η Οστρυά υλοτομείται περιστασιακά, κυρίως στο πλαίσιο των «ατομικών αναγκών» των χωριών: το ξύλο της είναι σκληρό και συμπαγές, κατάλληλο για καυσόξυλο και παραγωγή κάρβουνου. Κατά περιόδους έχει χρησιμοποιηθεί και για ξυλοτεχνίες, αλλά όταν στεγνώσει εντελώς σχηματίζει ραγάδες και σχισμές.

Η Οστρυά ανθίζει τον Απρίλιο, οπόταν οι ίουλοι των ανθέων φουσκώνουν μαζί με τους οφθαλμούς των φύλλων. Καρπίζει στην αρχή του Φθινοπώρου.

Η Οστρυά στη Ροδόπη
Το Καλοκαίρι, οι Δασοφυλλοσκόποι (Phylloscopus sibilatrix) ερευνούν συστηματικά τα κλαδιά της Οστρυάς
Πατήστε για μεγέθυνση

Ο οικολογικός ρόλος της Οστρυάς

Το δέντρο είναι πολύκλαδο και έχει πλούσια φυλλωσιά: την Άνοιξη και το Καλοκαίρι προσφέρει υπηρεσίες καταφυγίου, απόκρυψης και φωλιάσματος σε πολλά πουλιά. Σημαντικό ποσοστό των μεγάλων κλαδιών νεκρώνονται για διάφορους λόγους, μια κατάσταση που προσφέρει νέες ευκαιρίες - τρύπες, σχισμές, αποκολλημένο φλοιό, ξυλοφάγα έντομα κλπ. Στο ορεινό δάσος της Ροδόπης, οι Σταχτομυγοχάφτες επιλέγουν συχνά τις Οστρυές ως πεδίο θήρας, ενεδρεύοντας τα έντομα και κυρίως τα Λεπιδόπτερα που τις επισκέπτονται συστηματικά.

Ο κορμός του, επίσης, αν και όχι μεγάλης περιμέτρου, σχηματίζει συχνά σχισμές και θύλακες - σπανιότερα κουφάλες - τις οποίες αξιοποποιούν πολλά είδη για φώλιασμα, καταφυγή και αποθήκευση. Ο Πευκοδρυοκολάπτης χρησιμοποιεί τις σχισμές του κορμού της Οστρυάς για να σφηνώνει κουκουνάρια του Μαυρόπευκου ή της Δασικής πεύκης - αμφότερα έχουν σκληρά καρπικά λέπια - ώστε να μπορέσει να αφαιρέσει τους σπόρους.

Κοκκινολαίμης
Erithacus
rubecola

Πευκοδρυοκολάπτης
Dendrocopos
major

Στην ανθοφορία της, η Οστρυά προσφέρει σημαντικούς έμμεσους διατροφικούς πόρους στα πουλιά, καθώς οι ίουλοι προσελκύουν πολλά έντομα και ειδικά ακάρεα, ενώ τα φύλλα τρέφουν αρκετά είδη κάμπιας. Οι παπαδίτσες, ο Κοκκινολαίμης, οι βασιλίσκοι και οι φυλλοσκόποι είναι χαρακτηριστικοί έποικοι της ανοιξιάτικης Οστρυάς.

Οι σπόροι, που έχουν μέγεθος ηλιόσπορου, δένουν στα μέσα Σεπτέμβρη και σταδιακά πέφτουν στο έδαφος: στο ορεινό περιβάλλον συνιστούν μια σημαντική πηγή τροφής για τα σποροφάγα πουλιά και τα μικρά θηλαστικά - και οι δύο ομάδες τους συλλέγουν είτε από τα δέντρα, είτε από το έδαφος.

Καστανοπαπαδίτσα
Poecile
palustris

Γαλαζοπαπαδίτσα
Cyanistes
caeruleus

Για όλους τους παραπάνω λόγους, οι ομάδες της Οστρυάς αποτελούν ένα σημαντικό στοιχείο της ποικιλότητας του δασικού οικοσυστήματος. Για τους ίδιους λόγους, άλλωστε, και όταν η αύξηση της βιοποικιλότητας περιέχεται στους στόχους του προγράμματος, το δέντρο χρησιμοποιείται σε πάρκα και άλση, κυρίως σε μορφή δεντροστοιχιών.

Κείμενο και φωτογραφίες: Τ. Αδαμακόπουλος

Πηγές

Τσιαούση, Β. (υπεύθυνη σύνταξης) 1996. Ειδικό Διαχειριστικό Σχέδιο για την Περιοχή Ελατιά (GR140003). Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας-Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων/Υγροτόπων. Θέρμη. σελ. 197

Χαραλαμπίδου Χ., 2022. Βιοποικιλότητα στη Δυτική Ροδόπη. Διδακτορική διατριβή, Τμ. Δασολογίας & Φυσ. Περιβάλλοντος, ΑΠΘ

Mei, G., Joso V., Dario B., Orešković M., Taffetani F. 2019. Ostrya carpinifolia forests in Europe. Preliminary results of the first multidisciplinary study at the whole distribution area level. 38th International Meeting of the Eastern Alpine and Dinaric Society for Vegetation Ecology

Pasta S., D. de Rigo, G. Caudullo 2019. Ostrya carpinifolia forests in Europe. Ostrya carpinifolia: European Atlas of Forest Tree Species

topoguide Greece

Η Οστρυά στη Ροδόπη

Συζήτηση για τον οικολογικό ρόλο της Οστρυάς και καθοδήγηση για την εξερεύνηση των συστάδων της στη Ροδόπη περιλαμβάνονται στον ψηφιακό οδηγό Εθνικό Πάρκο Ροδόπης topoguide.

Ο οδηγός Εθνικό Πάρκο Ροδόπης topoguide είναι διαθέσιμος για συσκευές Android μαζί με άλλες δεκάδες περιοχές της Ελλάδας, μέσα στη γενική εφαρμογή topoguide Greece. Το Εθνικό Πάρκο Ροδόπης περιλαμβάνεται στην ομάδα των Εθνικών Πάρκων Ελλάδας. Αποκτήστε τον οδηγό Εθνικό Πάρκο Ροδόπης topoguide ως in-app purchase μέσα από την εφαρμογή.

Ο οδηγός Εθνικό Πάρκο Ροδόπης topoguide είναι επίσης διαθέσιμος για συσκευές iOS (iPhone και iPad) μέσα από την γενική εφαρμογή πεζοπορικών περιοχών Topoguide Greece. Αποκτήστε τον οδηγό Εθνικό Πάρκο Ροδόπης topoguide ως in-app purchase μέσα από την εφαρμογή.

Είναι πολύ ενδιαφέρον ότι το topoguide Greece έχει τη δυνατότητα ταυτόχρονης απεικόνισης από πέντε έως και δεκαπέντε περιοχών, επιτρέποντας έτσι την συνολική προβολή πολλών Εθνικών Πάρκων της Ελλάδας και την εύκολη εναλλαγή των διαδρομών, των εκατοντάδων Σημείων Ενδιαφέροντος και των δεκάδων σελίδων του οδηγού με τις αναρίθμητες φωτογραφίες.