Πουλιά της Ελλάδας: O Πελαργός
Πουλιά της Ελλάδας
O Πελαργός (Ciconia ciconia)
Ο Πελαργός (Ciconia ciconia) είναι ένα μεγαλόσωμο μέλος της οικογένειας των Ciconiidae - πάνω από ένα μέτρο ύψος και σχεδόν 2μ. άνοιγμα φτερών.
Με το ύψος του, το λευκό φτέρωμά, τα κόκκινα πόδια, το μακρύ κόκκινο ράμφος του και τον αργό, μεγαλόπρεπο βηματισμό, είναι κάτι πολύ περισσότερο από πουλί, είναι μια εικαστική παρέμβαση στο τοπίο, κάτι που δεν παρέβλεψε η λαϊκή κουλτούρα, η μυθολογία και η λογοτεχνία, που τον έχουν τοποθετήσει μαζί με δυο-τρία μεγάλα θηλαστικά στους πρωταγωνιστές του νατουραλιστικού φαντασιακού.
Στα χωριά μας λέγεται και Λελέκι, Λέλεκας ή Ασπρολέλεκας.
O Πελαργός (Ciconia ciconia)
Πατήστε για μεγέθυνση
Πιο κοντά στην πραγματικότητα, ο Λευκοπελαργός είναι ένα κομβικό πουλί του ευρωπαϊκού αγροτικού τοπίου: κάθε χρόνο διασχίζει τρεις ηπείρους για να φτάσει από τη Νότια Αφρική στο κέντρο της Ευρώπης, περνώντας πάνω από την Ανατολία ή το Στενό του Γιβραλτάρ, για να αποφύγει τις χαμηλές πιέσεις της Μεσογείου.
Με την άφιξή του, θα αναπληρώσει τη χαμένη ενέργεια και θα βαλθεί να επισκευάσει την παλιά φωλιά του, για να γεννήσει για άλλη μια χρονιά τα όμορφά πελαργάκια του. Η διατήρηση των φωλιών και η δημιουργία νέων, συχνά τεχνητών, θέσεων φωλεοποίησης προς αντικατάσταση πεσμένων δέντρων ή συμπλήρωση των διαθέσιμων, έχει γίνει ένα από τα ανοιξιάτικα ζητήματα των αγροτικών κοινωνιών στη Νότια Ευρώπη, όπου ο Λευκοπελαργός αναμένεται ως ένας επαναπατριζόμενος συγγενής. Ο αριθμός των ενεργών φωλιών και των νεοσσών κυκλοφορούν ως - μια από τις ελάχιστες - θετικές ειδήσεις μιας καλά ρυθμισμένης αλλά ανούσιας καθημερινότητας στα χωριά των μεγάλων πεδιάδων και κοιλάδων της Ελλάδας.
O Πελαργός (Ciconia ciconia)
Σε δυο ακόμα θέματα που ο Λευκοπελαργός συναντά την αγροτική κουλτούρα είναι η μονογαμία και η στοργή στους νεαρούς απογόνους. Η ισόβια ταύτιση με ένα σύντροφο και η εξοντωτική φροντίδα των απαιτητικών νεοσσών τροφοδότησαν καίρια τη λαϊκή μούσα και γέννησαν διάφορες φαντασιακές εικόνες, η πιο γνωστή από τις οποίες καθρεφτίζεται στις «αεροπορικές μεταφορικές εταιρείες πελαργών» που φέρνουν - κρεμασμένα σε λευκά σεντόνια - ροδαλά μωρά σε κατασυγκινημένα νέα ζευγάρια.
Τέλος, η πεποίθεση ότι οι νέοι πελαργοί φροντίζουν τους γονείς τους, αν και απολύτως φαντασιακή, αντανακλάται στο όνομα μιας από τις νομοθετικές ρυθμίσεις-τομές της αρχαίας Ελλάδας: ο νόμος του Σόλωνα που υποχρέωνε τους Αθηναίους πολίτες να επωμίζονται τη συντήρηση των ηλικιωμένων γονέων τους λεγόταν Πελαργικός Νόμος ή Πελαργονία. Την ίδια εποχή, στην Θεσσαλία, ο φόνος ενός πελαργού τιμωρείτο με θάνατο.
O Πελαργός (Ciconia ciconia)
Πατήστε για μεγέθυνση
O Πελαργός (Ciconia ciconia)
Ο Λευκοπελαργός αναγνωρίζει την εξαιρετικά θετική στάση των ανθρώπων απέναντι του και πολύ συχνά φτιάχνει τη φωλιά του στις στέγες των σπιτιών ή πολύ κοντά τους. Άλλωστε, παρακολούθησε με ενδιαφέρον την εξέλιξη του ευρωπαϊκού τοπίου, από ένα δασικό μωσαϊκό προς ένα ενιαίο πεδίο αρδευόμενων καλλιεργειών και συναφών υδραυλικών έργων, εξελίξεις που αρχικά τον εξυπηρετούσαν. Ωστόσο, από τα τέλη του 19ου έως και τα μέσα του 20ου αιώνα είδε τις θέσεις φωλεοποίησης να λιγοστεύουν και την τροφή του να γεμίζει τοξικές ουσίες και αποσύρθηκε από μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής εξάπλωσής του. Σε λίγες δεκαετίες, οι άνθρωποι αντιλήφθηκαν τη σχέση της παρουσίας του με την ποιότητα της δικής τους ζωής και ανέταξαν την κατάσταση. Σήμερα ο Λευκοπελαργός έχει ανακτήσει μεγάλο μέρος της παλιάς ελληνικής επικράτειάς του και φωλιάζει σε μεγάλο μέρος της Κεντρικής Ευρώπης.
Η δίαιτα του Λευκοπελαργού περιλαμβάνει μικρούς και μεσαίους οργανισμούς από όλο το εύρος του ζωικού βασιλείου - έντομα, ψάρια, αμφίβια, φίδια, θηλαστικά και πουλιά, οτιδήποτε τολμά να κινηθεί μέσα στο ρηχό νερό ή τα ψηλά αγροστώδη. Οι αγρότες, ως εξολοθρευτή των «εχθρών» τους, τον θεωρούν φίλο τους.
Κείμενο & φωτογραφίες: Τ. Αδαμακόπουλος
topoguide greece
ΤΑ ΠΟΥΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
Το topoguide greece είναι διαθέσιμο για συσκευές Android από το Play Store της Google topoguide greece.
Το topoguide greece είναι επίσης διαθέσιμο για συσκευές iOS (iPhone και iPad) από το App Store της Apple Topoguide Greece.
Κάθε περιοχή περιέχει έναν πλούσιο οδηγό στη γεωγραφία, τη φύση και τον πολιτισμό της περιοχής και παρέχει ενεργητική πλοήγηση κατά μήκος δεκάδων πεζοπορικών και ορειβατικών διαδρομών.
