Ε.Π. Ροδόπης: Τοπία/Το Οροπέδιο
Εθνικό Πάρκο Ροδόπης
Τα τοπία: Το Οροπέδιο
Το Οροπέδιο, μικρός αγροτικός δορυφόρος του Σιδηρόνερου, φωλιασμένος σε μια ομαλή λεκάνη, αποτυπώνει μια από τις καταλληλότερες τοποθεσίες για γεωργική εγκατάσταση. Πράγματι, προ των Βαλκανικών πολέμων, η λεκάνη φιλοξενούσε περίπου 100 οικογένειες μουσουλμάνων. Λίγα χρόνια αργότερα, με τις ανταλλαγές πληθυσμών, στο χωριό, που μέχρι τότε λεγόταν Βλαδίκος, εγκαταστάθηκαν κάπου 40 οικογένειες του Πόντου.
Η εκκλησία και το παλιό σχολείο του Οροπεδίου
Στο πίσω πλάνο το Σιδηρόνερο
Στο Μεσοπόλεμο, και καθώς - επωφελούμενο της θέσης του πάνω στον προαιώνιο δρόμο των κοπαδιών της Ελατιάς - το Σιδηρόνερο άνθιζε δημογραφικά και οικονομικά, το Οροπέδιο μεγάλωσε και σταθεροποιήθηκε, απλώνοντας μικρούς αγροτικούς δορυφόρους προς τα ανατολικά. Όμως, το Μάιο του 1944, ως αντίποινα για την ήττα τους στη μάχη της γέφυρας Παππάδων, οι Βούλγαροι έκαψαν εντελώς το χωριό, που έκτοτε κατοικήθηκε ελλειπτικά για να εγκαταληφθεί σταδιακά, χάνοντας τη μεταπολεμική ευκαιρία της δασοπονικής «επανάστασης» στην Κεντρική Ροδόπη.
Σήμερα, ο οικισμός αποτελείται από 15-20 σπίτια, όλα σύγχρονα ή με πολλά νεότερα στοιχεία, που διασπείρονται χωρίς σχέδιο και συνοχή στην κεφαλή του πιο προσήλιου λοβού της λεκάνης. Αναπαράγοντας το ιστορικό συγκρότησης του οικισμού, το χωριό δεν έχει κέντρο: η ενοριακή εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και το παλιό σχολείο βρίσκονται σε μια μικρή έξαρση, σε θέση περίοπτη αλλά και έκκεντρη - είναι προφανές ότι προστέθηκαν κατά την μεταπολεμική ανασυγκρότηση του χωριού.
Πάντως, ακόμα και σήμερα, το χειμώνα, χάρη και στην εύκολη επικοινωνία με το Σιδηρόνερο, στο Οροπέδιο καπνίζουν 2-3 τζάκια και λειτουργεί μια ακμαία κτηνοτροφική μονάδα. Το καλοκαίρι ανοίγουν αρκετά σπίτια και οι κάτοικοι μετακινούνται καθημερινά - συχνά περισσότερες φορές μέσα στη μέρα - ανάμεσα στις οικίες, τις διάσπαρτες εκμεταλλεύσεις και το Σιδηρόνερο.
Το Οροπέδιο Σιδηρόνερου
Πατήστε για μεγέθυνση
Το Οροπέδιο Σιδηρόνερου
Περιβαλλοντικά, η ευρύτερη περιοχή του Οροπεδίου είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα συστατικά της ενότητας της Ελατιάς και το κυριότερο αγροτικό τοπίο της. Η ιδιόμορφη συνθήκη της φύσης του Οροπεδίου είναι ότι δεν βλέπει κανείς ένα πραγματικό αγροδασικό μωσαϊκό: τα δύο στοιχεία, δασικό και αγροτικό είναι όντως διακριτά και αναμειγνύονται μόνο στη στενή περίμετρο των γεωργικών γαιών.
Παρόλο το τοπωνύμιο, η λεκάνη δεν είναι επίπεδη - η τοποθεσία δεν είναι πραγματικό οροπέδιο -, αλλά έχει ήπιο ανάγλυφο, το οποίο ωστόσο απορρέει προς το Νέστο. Ο οικισμός εξυπηρετείται από ασφαλτόδρομο, που τελειώνει στην άκρη της νοτιότερης γειτονιάς, ενώ ένα μικρό δίκτυο από δασικούς και κτηνοτροφικούς δρόμους διευκολύνει την προσπέλαση των μαντριών και των μεγάλων κτημάτων. Η διείσδυση του οδικού δικτύου στη δασική περίμετρο είναι μέτρια και οι δασόδρομοι είναι αποθαρρυντικής βατότητας για τον επισκέπτη. Ο άλλοτε κεντρικός χωματόδρομος προς το Φράγμα του Θησαυρού έχει πλέον αχρηστευτεί λόγω μιας μεγάλης κατολίσθησης και σήμερα περιγράφει απλά το ανάντι όριο του Οροπεδίου προς τα δρυοδάση των Κόκκινων.
Το Οροπέδιο
Χειμώνας στα λιβάδια του Οροπεδίου
Πατήστε για μεγέθυνση
Το Οροπέδιο
Ο Χειμώνας είναι σχετικά ήπιος στα λιβάδια του Οροπεδίου
Το Οροπέδιο συνδυάζει σημαντικές περιβαλλοντικές παραμέτρους: το υψόμετρο των 650 μέτρων εξασφαλίζει ευνοϊκές κλιματικές καταστάσεις, σε όλες τις εποχές. Στη διάρκεια του Χειμώνα, οπόταν τα μεγάλα θηλαστικά του βουνού, πιεζόμενα από την συχνά παρατεμένη χιονοκάλυψη, αναζητούν ζώνες ηπιότερων συνθηκών, τα ήσυχα λιβάδια του Οροπεδίου αποτελούν ένα από τα καλύτερα καταφύγια της ενότητας της Ελατιάς.
Το Οροπέδιο
Το δάσος φυλλοβόλων μέσα στο Χειμώνα
Το Φθινόπωρο, η μεγάλη ποικιλότητα βιοτόπων φέρνει εδώ δεκάδες είδη μεταναστευτικών πουλιών που αξιοποιούν το μεγάλο εύρος καρποφόρων θάμνων για να συγκεντρώσουν τα αναγκαία αποθέματα για το μεγάλο ταξίδι προς το νότο. Ο ανοιξιάτικος πακτωλός γεωργικών προϊόντων, ιδίως οι αροτριαίες εκτάσεις τριφυλλιού, προσφέρουν στα μεγάλα θηλαστικά, όπως το Ζαρκάδι και η Αρκούδα, μια εξαιρετική ευκαιρία για την επανεκκίνηση της χρονιάς. Τέλος, το Καλοκαίρι, μέσα από τους ολιγοετείς κύκλους παραγωγής τους, δέντρα και θάμνοι, τρέφουν την άγρια πανίδα που έχει επιστρέψει γύρω από τα κτήματα.
Το Οροπέδιο
Οι καρποι της Κρανιάς, τα κράνα, είναι μια από τις πλουσιότερες φθινοπωρινές πηγές τροφής
Πέραν των δρυών, που συντηρούν τα μεγαλύτερα ζώα της περιοχής, όπως Κίσσες, αγριογούρουνα, σκίουρους κλπ., και των πολυάριθμων δέντρων και θάμνων που σχηματίζουν μικρούς καρπούς (αγριοφουντουκιές, οστρυές, σφεντάμια, φράξοι, σκλήθρα, φλαμουριές κλπ), εξίσου σημαντικά είναι τα είδη που παράγουν σαρκώδεις καρπούς, όπως οι ήμερες ή και ημιάγριες ποικιλίες Καρυδιάς, Μηλιάς, Σουρβιάς, Αχλαδιάς, Κορομηλιάς, Κερασιάς και Δαμασκηνιάς, αλλά και τα καθαρά άγρια είδη, όπως η Κρανιά, ο Κράταιγος και τα Βάτα. Οι πηγές αυτές απευθύνονται σε μεγάλο αριθμό μικρών και μεσαίων πουλιών, άρα συνεισφέρουν έστω και έμμεσα στη δίαιτά τους - σημειώστε ότι παρόλο που τα περισσότερα μεταναστευτικά πουλιά είναι κυρίως εντομοφάγα, σχεδόν όλα συμπληρώνουν τη διατροφή τους με ζουμερούς καρπούς. Αρκετά παμφάγα ή φυτοφάγα θηλαστικά - από αγριογούρουνα μέχρι ζαρκάδια - αλλά και όλα σχεδόν τα σαρκοφάγα - κουνάβια, αλεπούδες κλπ - περνούν καθημερινά από όλα αυτά τα «εστιατόρια» για ένα συμπλήρωμα.
Το Οροπέδιο
Οι κράταιγοι συνεισφέρουν στην προετοιμασία των αποδημητικών πουλιών
Ένα από τα δέντρα που προσφέρει αφθονία εδώδιμων καρπών στα τέλη του Καλοκαιριού είναι η Κρανιά. Μικρό σε ύψος, φουντωτό, με πλούσιο φύλλωμα, αλλά συνάμα φωτεινή, η Κρανιά συγκεντρώνει το ενδιαφέρον όλης της φτερωτής κοινότητας, από τους μικρούς Μαυροσκούφηδες μέχρι τις Τσίχλες, καθώς και όλα τα τοπικά κορακοειδή και κορακιόμορφα.
Πιο μικροί και στιφοί, οι καρποί του Κράταιγου αφορούν κυρίως τα μικρά στρουθιόμορφα. Στις αρχές του Σεπτέμβρη, οι καρποί που αποσυντίθενται πάνω στο θάμνο προσελκύουν στρατιές από ιπτάμενα έντομα, που με τη σειρά τους συντηρούν τις τοπικές αποικίες μόνιμων και μεταναστευτικών τσιροβάκων, μυγοχαφτών, κεφαλάδων κλπ.
Το Οροπέδιο
Οι Μαυροσκούφηδες (εδώ ένα αρσενικό) συγκομίζουν όσα περισσότερα κράνα τους επιτρέπει ο έντονος ανταγωνισμός από τα άλλα είδη
Λόγω των χρήσεων γης και της μακρόχρονης παρουσίας κοπαδιών, οι βατουλιές έχουν περιοριστεί στην περίμετρο της λεκάνης. Ακόμα και εκεί, δεν είναι τόσο αναπτυγμένες όσο στα αμέσως ψηλότερα κράσπεδα της Ροδόπης, όπως πχ. στην περιοχή της Σκαλωτής. Στο τέλος του Καλοκαιριού, τα βατόμουρα είναι λιγοστά, σκονισμένα και ισχνά. Φυσικά, η προστατευτική δομή της βατουλιάς είναι ιδιαίτερα φιλική σε πολλά είδη, που καθώς κινούνται στους αγκαθωτούς λαβυρίνθους της «κλέβουν» και λίγους καρπούς.
Το Οροπέδιο
Θηλυκός Μαυροσκούφης (Sylvia atricapilla) στον κατάμεστο από καρπούς κράταιγο
Παρόλη την πανωλεθρία που έχουν υποστεί τα αγριογούρουνα της Ροδόπης από την επιδημία πανώλης, λίγα άτομα γυρίζουν ακόμα γύρω από το Οροπέδιο. Αντίστοιχα, ο Λύκος επισκέπεται συστηματικά τη λεκάνη, όπου τον έλκει η πιθανότητα συνάντησης με κάποιο μικρό άγριο - αγριογουρουνάκι ή λαγουδάκι - ή αδύναμο κατοικίδιο - μοσχαράκι ή κάποιο πουλάρι που κρύβεται ανάμεσα στα πολλά ελεύθερα άλογα της περιοχής.
Το Οροπέδιο
Αγριογούρουνο στην αγροδασική περίμετρο του Οροπεδίου
Πατήστε για μεγέθυνση
Το Οροπέδιο
Αγριογούρουνο στην αγροδασική περίμετρο του Οροπεδίου
Η Αρκούδα, επίσης, γνωρίζει καλά την περιοχή Σιδηρόνερου-Οροπεδίου: έχει χαρτογραφήσει επακριβώς όλους τους οπωρώνες, θέσεις που εντάσσει στο καθημερινό σχέδιο δράσης της. Αν και συχνές, οι συναντήσεις των ντόπιων με αρκούδες είναι μέχρι τώρα ανώδυνες, καθότι και οι δυο συγκάτοικοι του τόπου ξέρουν καλά τα εκατέρωθεν όρια συναγερμού.
Το Οροπέδιο
Αρσενικό Ζαρκάδι στα περιθώρια των παλιών κτημάτων
Έρευνα, κείμενο & φωτογραφίες: Τ. Αδαμακόπουλος
topoguide greece
Οδηγος του Εθνικου Παρκου Ροδοπης
Ο οδηγός Εθνικό Πάρκο Ροδόπης topoguide είναι διαθέσιμος για συσκευές Android ως μία απο τις δεκάδες διαθέσιμες περιοχές της Ελλάδας, μέσα στη γενική εφαρμογή topoguide greece. Το Εθνικό Πάρκο Ροδόπης περιλαμβάνεται στην ομάδα των Εθνικών Πάρκων. Αποκτήστε τον οδηγό Ε.Π. Ροδόπης topoguide ως in-app purchase μέσα από την εφαρμογή.
Ο οδηγός Εθνικό Πάρκο Ροδόπης topoguide είναι επίσης διαθέσιμος για συσκευές iOS (iPhone και iPad) μέσα από την γενική εφαρμογή πεζοπορικών περιοχών Topoguide Greece. Αποκτήστε τον οδηγό του Εθνικού Πάρκου Ροδόπης ως in-app purchase μέσα από την εφαρμογή, επιλέγοντάς τον από την ομάδα των Εθνικών Πάρκων.
Όλα τα σημεία ενδιαφέροντος που απεικονίζονται στο χάρτη αποτελούν διαδραστικές πηγές πληροφορίας της εφαρμογής: στο πεδίο, κάθε σημείο προβάλλεται αυτόματα στην οθόνη όταν το πλησιάζουμε και μας οδηγεί στο σχετικό λήμα του ψηφιακού οδηγού.
