Η παρανέστια ζώνη
Η οροσειρά της Ροδόπης
Η παρανέστια ζώνη
Η μεγάλη τομή που δημιουργεί ο Νέστος, από τα σύνορα μέχρι τη Σταυρούπολη και από τις όχθες του μέχρι τη βάση του ορεινού δάσους, λειτουργεί ως όριο αλλά και ως συνδετικό υλικό των συστατικών της χαμηλότερης ζώνης της Ροδόπης.
Το κτηνοτροφικό τοπίο στο Οροπέδιο, με φόντο τις κορυφές της Ελατιάς
Πατήστε για μεγέθυνση
Το κτηνοτροφικό τοπίο στο Οροπέδιο, με φόντο τις κορυφές της Ελατιάς
Η μεγάλη αυτή περιοχή χαρακτηρίζεται από το σχετικά φιλικό αλλά δαιδαλώδες ανάγλυφο, το ήπιο κλίμα και από την έντονη κατάτμηση σε επιμέρους ενότητες, που επικοινωνούσαν μέσω διαμήκων αξόνων με αφετηρία και τερματισμό στα κεφαλοχώρια της ζώνης, το Νευροκόπι, το Παρανέστι και τη Σταυρούπολη. Η κοινή παράμετρος της ζώνης αυτής είναι ο εγκλεισμός σε μια ταπεινή αγροτική ζωή, ένα τόπος που απέφυγε τον ταραγμένο περίγυρο της Βαλκανικής, από το οποίο δεν άκουσε παρά το τραγούδι των όπλων.
Το ανάγλυφο
Η βλάστηση
Στα ανάντι του ταμιευτήρα Θησαυρού
Οι παραποτάμιες συστάδες φράξων
από δρύες και λεύκες
στο δρυοδάσος
συστάδες
φράξων
Η πανίδα
Αρσενικό Ζαρκάδι (Capreolus capreolus) στα λιβάδια του Οροπεδίου
Τα πουλιά
Το Χειμώνα, το Διπλοσάινο (Astur gentilis) προτιμά τη γεμάτη ζωή παρανέστια ζώνη
Κατοίκηση
Το Οροπέδιο
Το Οροπέδιο, φωλιασμένο σε μια ομαλή λεκάνη, χαρτογραφεί μια από τις καταλληλότερες τοποθεσίες για αγροτική εγκατάσταση. Πράγματι, προ των Βαλκανικών πολέμων, η λεκάνη κατοικείτο από ένα αρκετά μεγάλο οικισμό, που λεγόταν Βλαδίκος και φιλοξενούσε γύρω στις 100 οικογένειες μουσουλμάνων. Λίγα χρόνια αργότερα, με τις ανταλλαγές πληθυσμών, εγκαταστάθηκαν κάπου 40 οικογένειες του Πόντου .
Το Μάιο του 1944, ως αντίποινα για την ήττα τους στη μάχη της γέφυρας Παππάδων, οι Βούλγαροι έκαψαν εντελώς το χωριό, που έκτοτε κατοικήθηκε ελλειπτικά για να εγκαταληφθεί σταδιακά.
Πάντως, ακόμα και σήμερα, το χειμώνα, χάρη και στην εύκολη επικοινωνία με το Σιδηρόνερο, στο Οροπέδιο καπνίζουν 2-3 τζάκια και λειτουργεί μια μεγάλη κτηνοτροφική μονάδα. Το καλοκαίρι ανοίγουν αρκετά σπίτια.
Το χωριό Οροπέδιο. Πίσω του διακρίνεται το Σιδηρόνερο
Πατήστε για μεγέθυνση
Το χωριό Οροπέδιο. Πίσω του διακρίνεται το Σιδηρόνερο
Η λεκάνη δεν είναι επίπεδη - η τοποθεσία δεν είναι πραγματικό οροπέδιο-, αλλά έχει ήπιο ανάγλυφο και πολλά λιβάδια. Ο οικισμός αποτελείται από 15-20 σπίτια, που διασπείρονται χωρίς σχέδιο και συνοχή στην κεφαλή της λεκάνης. Πιθανά αναπαράγοντας την διάταξη των αγροικιών του 19ου αιώνα, το χωριό δεν έχει κέντρο: η ενοριακή εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και το παλιό σχολείο βρίσκονται σε μια μικρή έξαρση, σε θέση περίοπτη αλλά και έκκεντρη.
Μέσα στο χωριό, τα κτήματα διατηρούν ακόμα άφθονα καρποφόρα, ενώ η περίμετρος, που σταδιακά αγριεύει, έχει γεμίσει με βάτα. Μέσα από τους ολιγοετείς κύκλους παραγωγής τους, δέντρα και θάμνοι τρέφουν την άγρια πανίδα που έχει επιστρέψει.
Μια βόλτα προς τα νότια θα ανταμοίψει τον επισκέπτη: το Οροπέδιο είναι από τα λίγα χωριά που προσφέρουν χορταστική θέα της κορυφογραμμής της Ροδόπης.
Το λιβάδι Τεκ
Το χαμηλότερο τμήμα του λιβαδιού Τεκ
Ανάμεσα στο Οροπέδιο και το Μαγνήσιο απλώνονται μια σειρά λιβάδια που παλιότερα βρίσκονταν υπό τη νομή ενός μουσουλμάνου κτηνοτρόφου ονόματι Τεκ. Σήμερα το λιβάδι έχει ενταχθεί στα βοσκοτόπια της μονάδας των Κόκκινων, που βρίσκεται αρκετά ψηλότερα.
Το γεφύρι των Λιβαδιών, ανάμεσα στο βοσκοτόπι Τεκ και το Μαγνήσιο
Αμέσως μετά το λιβάδι Τεκ, ένα ρωμαλέο μονότοξο γεφύρι μαρτυρά τη ζωή που ανθούσε άλλοτε τις έρημες αυτές πλαγιές.
Το Μαγνήσιο
Η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου, ενοριακός ναός του Μαγνησίου
Το Μαγνήσιο, που παλιότερα λεγόταν Γκροζδέλ (ή Γκριζδέλ), είναι μικρός οικισμός στα πλατώματα πάνω από τον άξονα του Νέστου. Κτισμένος πάνω σε μια χωμάτινη ράχη, κοντά στα λιβάδια του Τεκ και σε επαφή τα κτήματα της Σκαλωτής, το Γκροζδέλ ήταν ενταγμένο στον αργό ρυθμό μιας μεγάλης αλλά απόμερης αγροτικής περιφέρειας. Έτσι, οι Πόντιοι που εγκαταστάθηκαν εδώ μετά την ανταλλαγή πληθυσμών κουράστηκαν στην άφωνη ζωή των δρυοδασών και μετοίκησαν προς πιο ζωντανούς τόπους.
Το σχολείο στο Μαγνήσιο στέκεται χάρη στην αντιβαρύτητα των κισσών
Κατά χώραν, μένει ο ανακαινισμένος ναός του Αγίου Δημητρίου και το βοηθητικό κτίσμα του, το ερείπιο του σχολείου, που θα είχε ήδη πέσει αν δεν το κρατούσαν όρθιο οι κισσοί, μια ποτίστρα και ένας σταύλος με αγελάδες.
Το Δέλτα
Το Δέλτα, στον Άνω Νέστο
Οι Παππάδες
Οι Παππάδες ήταν χωριό Πομάκων, κτισμένο στο άκρο μιας σειράς δασωμένων, σχετικά ομαλών κοιλάδων της δυτικής πλευράς του Νέστου. Το 1023, στο χωριό, που τότε λεγόταν Παπάζ Κιόι, εγκαταστάθηκαν περίπου 50 οικογένειες Ποντίων, οι οποίοι αρχικά μπήκαν στα προϋπάρχοντα σπίτια.
Το χωριό είναι ουσιαστικά ακατοίκητο: το χειμώνα μόλις 2-3 σπίτια είναι ανοιχτά. Πάνω από το μικρό κυκλικό κόμβο που σημειώνει το κέντρο του οικισμού βρίσκεται η νεότερη ελλησία του Αγίου Γεωργίου και το ανακαινισμένο, αλλά ανενεργό, σχολείο.
Παππάδες: Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου. Στο βάθος, τα κτήρια του 1ου Λόχου
Οι Παππάδες συνδέονται με άσφαλτο με τη νεότερη γέφυρα που αποκαθιστά την επικοινωνία των δύο πλευρών στα ανάντι του κεντρικού κλάδου του ταμιευτήρα Θησαυρού, που έχει κατακλύσει τμήμα της κοίτης του Νέστου. Ο ασφάλτινος δρόμος σταματά στο χωριό: στην είσοδο του οικισμού διατηρείται, σε κακή κατάσταση, ένα μεγάλο συγκρότημα κτρίων, που υπήρξαν η έδρα του 1ου Λόχου. Τα τρία κύρια κτήρια συνδυάζουν τη στρατιωτική αρχιτεκτονική με την μνημειακή όψη, ανάμεσα σε άλλα βοηθητικά κτίσματα.
Βόρεια από τα σπίτια αποκλίνουν τρεις δασικοί δρόμοι που καταλήγουν στους Ποταμούς και τη Μικρομηλιά, απευθείας ή μέσω της Λακκούδας. Και οι τρεις συνδέσεις είναι πρακτικά αδιάβατες το χειμώνα.
Προσπέλαση και περιήγηση
Η παρανέστια ζώνη δεν έχει ενιαία προσπέλαση: κάθε επιμέρους ενότητα έχει μια τοπική προσπέλαση, από το πλησιέστερο ασφάλτινο δίκτυο. Αυτό είναι ένα σημαντικό εμπόδιο στην εξερεύνηση της περιοχής - είναι επίσης δυσεξήγητο γιατί ο ταμιευτήρας του Θησαυρού δεν έχει περιμετρικό δρόμο: ο δρόμος αυτός θα επέτρεπε την ανάπτυξη ενός οδικού-περιηγητικού τουρισμού και δραστηριοτήτων αναψυχής. Χωρίς ενιαία πρόσβαση, η παρανέστια ενότητα κερματίζεται σε ενότητες δύσκολη πρόσβασης.
Ο δρόμος από το Σιδηρόνερο προς το φράγμα του Θησαυρού είναι κλειστός μετά το Μαγνήσιο
Ένα επιπλέον πρόβλημα έχει προκύψει τα τελευταία χρόνια με την μεγάλη κατολίσθηση που έχει αποκόψει την επικοινωνία του Σιδηρόνερου με το φράγμα του Θησαυρού. Ο χωματόδρομος, που είναι χαλικόστρωτος καλής βατότητας, εξυπηρετεί τους κτηνοτρόφους μέχρι και το έρημο χωριό Μαγνήσιο. Η προσπέλαση του φράγματος γίνεται πλέον μόνο από το Παρανέστι, μέσω της της Πλατανόβρυσης.
Κείμενο και φωτογραφίες: Τ. Αδαμακόπουλος
topoguide Greece
Η περιοχη της Μικρομηλιας
Ο οδηγός Εθνικό Πάρκο Ροδόπης topoguide είναι διαθέσιμος για συσκευές Android μαζί με άλλες δεκάδες περιοχές της Ελλάδας, μέσα στη γενική εφαρμογή topoguide Greece. Το Εθνικό Πάρκο Ροδόπης περιλαμβάνεται στην ομάδα των Εθνικών Πάρκων Ελλάδας. Αποκτήστε τον οδηγό Εθνικό Πάρκο Ροδόπης topoguide ως in-app purchase μέσα από την εφαρμογή.
Ο οδηγός Εθνικό Πάρκο Ροδόπης topoguide είναι επίσης διαθέσιμος για συσκευές iOS (iPhone και iPad) μέσα από την γενική εφαρμογή πεζοπορικών περιοχών Topoguide Greece. Αποκτήστε τον οδηγό Εθνικό Πάρκο Ροδόπης topoguide ως in-app purchase μέσα από την εφαρμογή.
Είναι πολύ ενδιαφέρον ότι το topoguide Greece έχει τη δυνατότητα ταυτόχρονης απεικόνισης από πέντε έως και δεκαπέντε περιοχών, επιτρέποντας έτσι την συνολική προβολή πολλών Εθνικών Πάρκων της Ελλάδας και την εύκολη εναλλαγή των διαδρομών, των εκατοντάδων Σημείων Ενδιαφέροντος και των δεκάδων σελίδων του οδηγού με τις αναρίθμητες φωτογραφίες.