Τα πουλιά του Γράμου

Τα πουλιά του Γράμου

Κείμενο και φωτογραφίες: Τ. Αδαμακόπουλος

Γράμος
Γράμος: Χρυσαετός (Aquila chrysaetos)

Στην περιοχή Γράμου και Δυτικού Βοΐου έχουν καταγραφεί συνολικά 150 είδη πουλιών, από τα οποία φωλιάζουν τα 118.

Τα πιο ενδιαφέροντα είδη της περιοχής είναι ο Χρυσαετός (Aquila chrysaetos), ο Μπούφος (Bubo bubo), η Μαυροτσικλητάρα (Dryocopus martius) - σε συνδυασμό με ακόμα 8 είδη δρυοκολαπτών - και η Κοκκινοκαλιακούδα (Pyrrhocorax pyrrhocorax).

Σημειώνουμε ωστόσο ότι στο Γράμο λείπουν οι βιότοποι της χαμηλότερης ζώνης και κυρίως οι πιο χαρακτηριστικοί τύποι της Μεσογειακής βλάστησης, όπως τα φρύγανα και οι θαμνώνες, που στα άλλα βουνά της περιμέτρου της χώρας χαρίζουν όχι μόνο μεγαλύτερη βιοποικιλότητα, αλλά κυρίως την ευκαιρία μιας εποχιακής συμπληρωματικότητας. Εδώ έχουμε κυρίως ορεινούς βιοτόπους, που ο πλούτος τους βασίζεται κύρια στο μωσαϊκό που έχουν συνδιαμορφώσει το ανάγλυφο, οι εδαφικές και κλιματικές συνθήκες και ο ανθρώπινος παράγοντας. Καθοριστικό ρόλο έπαιξε ακόμα το καθεστώς της μεθοριακότητας, που χάρισε στην περιοχή στιγμές ηρεμίας μέσα στην αλληλουχία των παλιρροιών που συνοδεύει την ιστορία των ανθρώπων.

Αρπακτικά πουλιά

Γράμος
Γράμος: Φιδαετός (Circaetus gallicus)

Αν εξαιρέσει κανείς την απώλεια των τριών ειδών γύπα (Ασπροπάρης Neophron percnopterus, Όρνιο Gyps fulvus και Μαυρόγυπας Aegypius monachus) που είχαν καταγραφεί παλιότερα στην περιοχή, ο Γράμος διατηρεί ακέραια την ποικιλότητα της ορνιθοπανίδας ενός μεγάλου ορεινού περιβάλλοντος. Στην πιο ευαίσθητη από τις βιολογικές ομάδες πουλιών, τα αρπακτικά, η περιοχή φιλοξενεί ένα αξιόλογο αριθμό ημερόβιων και νυχτόβιων ειδών.

Απο τα μεγάλα γεράκια του δάσους (γένος Accipiter) θα βρούμε εδώ και τα τρία ελληνικά είδη, ενώ από τα μικρά γεράκια (γένος Falco) θα συναντήσουμε τα αναμενόμενα για το εύρος βιοτόπων της περιοχής. Από τους μεγάλους αετούς συναντάμε το Χρυσαετό (Aquila chrysaetos), τον Σταυραετό (Hieraaetus pennatus) και το Φιδαετό (Circaetus gallicus). Ο Φιδαετός είναι καλοκαιρινός επισκέπτης - έρχεται στις αρχές Μαρτίου, φωλιάζει στα ψηλά δέντρα του πευκοδάσους και φεύγει τον Σεπτέμβριο. Τα περισσότερα από τα υπόλοιπα ημερόβια αρπακτικά είναι είδη ευρείας κατανομής, που ζουν κυρίως στο πλούσιο μωσαϊκό βιοτόπων της περιβάλλουσας ζώνης.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες στα νυχτόβια αρπακτικά είναι οι καταγραφές του Αιγωλιού (Aegolius funereus) και του Μπούφου (Bubo bubo).

Γράμος
Γράμος: Ξεφτέρι (Accipiter nisus)

Αρπακτικά πουλιά του Γράμου

Ελληνικό όνομα
Επιστημονικό όνομα
Τυπικός βιότοπος
Ημερόβια αρπακτικά
Σαΐνι Accipiter brevipes Ανοιχτό δάσος
Διπλοσάϊνο Accipiter gentilis Δάσος
Ξεφτέρι Accipiter nisus Ανοιχτό δάσος
Χρυσαετός Aquila chrysaetos Αλπικά λιβάδια
Γερακίνα Buteo buteo Αγροτικές ζώνες, ορεινά λιβάδια
Αετογερακίνα Buteo rufinus Αγροτικές ζώνες, ημιορεινά λιβάδια
Φιδαετός Circaetus gallicus Αγροτικές ζώνες, ημιορεινά λιβάδια
Λιβαδόκιρκος Circus pygargus Αγροτικές ζώνες
Μαυροπετρίτης Falco eleonorae Αγροτικές ζώνες, πετρολίβαδα
Πετρίτης Falco peregrinus Πετρολίβαδα, ορθοπλαγιές
Δενδρογέρακο Falco subbuteo Αγροτικές ζώνες
Βραχοκιρκίνεζο Falco tinnunculus Αγροτικές ζώνες, πετρολίβαδα
Μαυροκιρκίνεζο Falco vespertinus Αγροτικές ζώνες, πετρολίβαδα
Σταυραετός Hieraaetus pennatus Πετρολίβαδα, ανοιχτά δάση
Σφηκιάρης Pernis apivorus Αγροτικές ζώνες, ανοιχτά δάση
Νυκτόβια αρπακτικά
Αιγωλιός Aegolius funereus Δάσος
Κουκουβάγια Athena noctua Αγροτικές ζώνες
Χουχουριστής Strix aluco Ορεινό δάσος
Μπούφος Bubo bubo Ορεινό δάσος
Γκιώνης Otus scops Αγροτικές ζώνες

Οι δρυοκολάπτες

Γράμος
Γράμος: Λευκονώτης (Dendrocopos leucotos)

Χάρη στη μεγάλη ποικιλία δασικών περιβαλλόντων - ώριμα δάση οξιάς και κωνοφόρων, ανοιχτές συστάδες, λιβάδια με ιστάμενα νεκρά δέντρα, ζώνες που υλομούνται και ανέγγιχτες περιοχές - οι δρυοκολάπτες, μεγάλα εντομοφάγα πουλιά που βασίζονται στην ύπαρξη άρρωστων και νεκρών δέντρων, αντιπροσωπεύονται εδώ με 9 από τα 10 ελληνικά είδη (δεν έχει καταγραφεί ο Picoides tridactylus). Αυτή η ποικιλία ειδών στο σύνολό της είναι σημαντικότερη από τον εντοπισμό κάποιων σπάνιων ειδών, όπως ο Λευκονώτης (Dendrocopos leucotos) και η Μαυροτσικλιτάρα (Dryocopus martius).

Οι δρυοκολάπτες

Ελληνικό όνομα
Επιστημονικό όνομα
Τυπικός βιότοπος
Μαυροτσικλιτάρα Dryocopus martius Ορεινά και ημιορεινά μικτα δάση οξιάς με συστάδες κωνοφόρων
Λευκονώτης Dendrocopos leucotos Ώριμα δάση φυλλοβόλων και κωνοφόρων (Abies και Pinus)
Παρδαλοτσικλιτάρα Dendrocopos major Ανοιχτό δάσος δρυών και άλλων φυλλοβόλων
Μεσοτσικλιτάρα Dendrocopos medius Δρυοδάση χαμηλού υψομέτρου και παραποτάμια δάση (φράξοι, ιτιές)
Νανοτσικλιτάρα Dendrocopos minor Δάσος κωνοφόρων με διάκενα και λιβάδια
Βαλκανοτσικλιτάρα Dendrocopos syriacus Νησίδες δάσων φυλλοβόλων, εναλλάσσομενες με φυτοφράκτες, διάσπαρτα γέρικα δέντρα, ή ρεματική βλάστηση σε αγροτοδασικές περιοχές
Δρυοκολάπτης Picus viridis Δάση φυλλοβόλων εναλλασσόμενα με φυτοφράκτες, διάσπαρτα γέρικα δέντρα, λιβάδια ή ρεματική βλάστηση σε αγροτοδασικές περιοχές
Σταχτοτσικλιτάρα Picus canus Δασικό μωσαϊκό ώριμου δάσους με διάκενα και λιβάδια
Στραβολαίμης Jynx torquilla Πεδινά και ημιορεινά δάση δρυών και άλλων φυλλοβόλων

Πουλιά των δασών

Γράμος
Γράμος: Σκουφοπαπαδίτσα (Lophophanes cristatus). Φωτ. Andrea Bonetti

Στα εκτεταμένα δάση του Γράμου, που αποτελούνται από ένα μωσαϊκό συστάδων μαύρης πεύκης, ελάτης και οξιάς, ζει μια μεγάλη ποικιλία από είδη πουλιών των δασικών εκτάσεων.

Πιο πλούσιο σε ευκαιρίες φωλιάσματος και διατροφής είναι το δάσος της οξιάς. Το βαρύ θρόϊσμα των πυκνών φυλλωμάτων της, μόλις που διακόπτεται από τις ψιλές φωνίτσες που αφήνουν οι δενδροβάτες, οι παπαδίτσες, οι φυλλοσκόποι, οι βασιλίσκοι και ο δενδροτσοπανάκος.

Πουλιά των κορυφών και των αλπικών λιβαδιών

Γράμος
Γράμος: Χιονάδα (Eremophila alpestris)

Εκτός από τα μεγάλα αρπακτικά, στις ζώνες πάνω από τα 2000 μέτρα ζουν πληθυσμοί ειδών προσαρμοσμένων στις καιρικές συνθήκες και τους πόρους του μεγάλου υψομέτρου. Χαρακτηριστικά είδη πουλιών των λιβαδιών της ανώτερης ζώνης είναι ο Χιονόστρουθος (Montifringilla nivalis), η Χιονάδα (Eremophila alpestris) και ο Χιονοψάλτης (Prunella collaris).

Γράμος
Γράμος: Κοκκινοκαλιακούδα (Pyrrhocorax pyrrhocorax)

Στις κορυφές γυροπετούν μικρές ομάδες από Κοκκινοκαλιακούδες (Pyrrhocorax pyrrhocorax), ένα είδος των αλπικών τοπίων με έντονα κερματισμένη εξάπλωση στην Ελλάδα και συνολικά πολύ μικρό πληθυσμό.