Γράμμος: Ορθοπλαγιές και βραχώνες
Η φύση του Γράμμου
Ορθοπλαγιές και βραχώνες
οι απάτητοι τόποι
Τμήμα των ορθοπλαγιών του Χάρου (Παλιά Κοτύλη)
Σε αντίθεση με την ασβεστολιθική ξαδέρφη του, την Τύμφη, ο Γράμμος έχει μικρή παρουσία ορθοπλαγιών, κυρίως λόγω των γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών των πλουτώνιων, που διαβρώνονται και αποσυντίθενται προς σχηματισμούς ήπιων κλίσεων. Έτσι, όλα τα συμπαγή βραχώδη συστήματα του βουνού δημιουργούνται γύρω από νησίδες ασβεστόλιθου, ενώ απόκρημνες τοπογραφίες θα βρούμε και στις παχιές στρώσεις του φλύσχη του Βοΐου, οπωσδήποτε όμως χωρίς τον κάθετο διαμελισμό των ανθρακικών πετρωμάτων.
Το φάράγγι της Γράμοστας
Οι πιο εκτεταμένοι σχηματισμοί ασβεστολίθου αναπτύσσονται γύρω από η κορυφή Σκάλα (η βορινή πλαγιά του όγκου, ο διπλός τοίχος που οριοθετεί το φαράγγι της Γράμοστας, το βράχινο σπηρούνι του Βέρτενικ) και τις Πάνω και Κάτω Αρένες. Οι όγκοι αυτοί φιλοξενούν χαρακτηριστικές μορφές διάλυσης του πετρώματος (σπήλαια, παράθυρα, ζωνάρια, σχισμές, ζώνες αρνητικής κλίσης, «στέγες» κλπ), ο οικολογικός ρόλος των οποίων είναι πολλαπλός: ζώνες ανοδικών ρευμάτων για την ανύψωση και θέσεις φωλεοποίησης για τα αρπακτικά πουλιά, χώροι καταφυγής και πλαγιές θερμικής προστασίας για το χειμώνα για τα αγριόγιδα κλπ.
Αγριόγιδο (Rupicapra rupicapra) στο Σούφλικα. Φωτογραφία: Κ. Σαμαράς
Η βλάστηση των βραχώνων είναι πολύ περιορισμένη, τόσο σε ποικιλία, όσο και σε ύψος και σε ποσοστό κάλυψης της επιφάνειας. Παρόλα αυτά, οι χαμηλοί θάμνοι που καταφέρνουν να εγκατασταθούν και να επιβώσουν στα αντίξοα αυτά περιβάλλοντα έχουν τοπικά σπουδαίο ρόλο, καθότι αποτελούν πολύτιμες πόρους καταφυγής, διατροφής και κάλυψης. Ανάμεσα στα πολυπληθέστερα και σημαντικότερα είδη της ζώνης αυτής είναι η αλπική Άρκευθος (Juniperus communis subsp. nana) και η Χαμολιά (Daphne oleoides), ενώ σε πιο χαμηλά υψόμετρα και σε υγρές τοποθεσίες αφθονεί τοπικά το Μύρτιλλο (Vaccinium myrtillus): τα είδη αυτά παράγουν μικρούς αλλά εδώδιμους καρπούς που συνιστούν σπουδαία πηγή τροφής για τα ζώα της ενότητας. Σε θύλακες εδάφους, ανάμεσα στα βράχια, απλώνεται σαν χαμηλό χαλί η Daphne mezereum, που δίνει καρπούς δηλητηριώδεις για τον άνθρωπο αλλά εδώδιμους για τα πουλιά.
adscendens
marmoreum
Χαρακτηριστικά φυτά των βράχινων σχηματισμών, όπου ενδημούν είτε στις σχισμές είτε σε εδαφικούς θύλακες, είναι τα Alkanna pindicola, Armeria canescens, Onosma heterophylla, Achillea abrotanoides, Anthemis cretica subsp. carpatica, Aethionema saxatile, Alyssum montanum, Aubrieta deltoidea, Aurinia saxatilis, τα κεράστια Cerastium brachypetalum και Cerastium decalvans, η σιληνή Silene parnassica subsp. pindicola, οι πινγκουικούλες Pinguicula balcanica και Pinguicula crystallina subsp. hirtiflora που επιλέγουν τις νεροσυρμές, οι σαξιφράγκες Saxifraga adscendens subsp. adscendens και Saxifraga paniculata, το αλπικό Sempervivum marmoreum, πολλά μέλη του γένους Sedum (όπως τα Sedum acre, Sedum album, Sedum alpestre, Sedum amplexicaule subsp. tenuifolium, Sedum grisebachii και αρκετά ακόμα), οι βραχόφιλες ευφόρβιες Euphorbia herniariifolia και Euphorbia glabriflora, το γεράνι των βράχων Geranium subcaulescens και το ορεινό Pedicularis leucodon.
Γερακαετός (Aquila pennata) στο Χάρο
Αντίστοιχα, μεγάλης υψομετρικής διαφοράς κάθετα ή λίγο κεκλιμένα βραχώδη συμπλέγματα σχηματίζονται στις βόριες και δυτικές πλευρές των μαζών φλύσχη που συνθέτουν το τοπίο των κοιλάδων του Σαραντάπορου, δηλαδή των προεκτάσεων του Γράμμου προς το Βόιο. Οι ορθοπλαγιές αυτές, όπως ο Χάρος στην Παλαιά Κοτύλη, αν και δεν έχουν τον κάθετο διαμελισμό του ασβεστόλιθου, προσφέρουν στην άγρια πανίδα σε αφθονία δυο πολύτιμα στοιχεία: ατελείωτες αρνητικές ζώνες και εκτενή ζωνάρια. Τα δυο αυτά μορφολογικά χαρακτηριστικά εξυπηρετούν άριστα την εγκατάσταση φωλιών για πολλά είδη πουλιών και την ασφαλή κίνηση των αγριόγιδων.
Βουνοσταχτάρα (Tachymarptis melba) στο Χάρο
Ανάμεσα στα πουλιά που θα δούμε στις απόκρημνες πλαγιές του φλύσχη, πιο ενδιαφέροντα είναι ο Γερακαετός (Aquila pennata), τα Βραχοχελίδονα (Ptyonoprogne rupestris), οι Βουνοσταχτάρες (Tachymarptis melba) και ο Τοιχοδόρμος (Tichodroma muraria).
Τοιχοδρόμος (Tichodroma muraria). Φωτογραφία: Κ. Σαμαράς
Πηγές:
March-Salas M., M. Begoña García, I. Lichter-Marck, J. Lorite, M. Steinbauer 2025. Cliff ecosystems: A critical yet uncharted frontier for research and conservation. Basic and Applied Ecology, v. 83, pp 36-42.
Papakostas K., Papaioannou H., Apollonio M., Kati V. 2025. Seasonal distribution pattern and habitat selection of the Balkan chamois on Olympus mountain: Summer heat, hikers, roads. Journal for Nature Conservation, Volume 83
Papakostas, K., Papaioannou H., Gerogiannis A. Korakis A., Pappas An., Kati, V. 2026. Seasonal and diel activity patterns of the Balkan chamois in Greece: first insights from camera trap data. Mamm Res 71, 50.
topoguide greece
Οδηγός του Γράμμου
Ο οδηγός Γράμμος topoguide είναι διαθέσιμος για συσκευές Android από το Play Store. Εγκαταστείστε την εφαρμογή και προμηθευτείτε το Γράμμος topoguide μέσα από την ενότητα της Βόρειας Ελλάδας.
Ο οδηγός Γράμμος topoguide είναι επίσης διαθέσιμος για συσκευές iOS (iPhone και iPad) μέσα από την γενική εφαρμογή πεζοπορικών περιοχών Topoguide Greece. Προμηθευτείτε τον οδηγό Γράμμος topoguide ως in-app purchase μέσα από την εφαρμογή: θα τον βρείτε στην ενότητα της Βόρειας Ελλάδας.
Εξοπλισμένοι με τον μοναδικό σήμερα οδηγό για το Γράμμο, εξερευνήστε άφοβα τη φύση, τον πολιτισμό και τα μονοπάτια του μεγάλου αυτού βουνού.
