Η φύση του Γράμμου

Η ζωή στην αλπική ζώνη

ανάμεσα σε ευκαιρίες και αντιξοότητες

Τα απέραντα λιβάδια της ανώτερης ζώνης του Γράμμου φιλοξένησαν από πολύ παλιά μεγάλα κοπάδια κτηνοτροφικών ζώων, που με τη σειρά τους προσέλκυσαν τους μεγάλους αετούς και τους γύπες. Μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα, ως περιοχή με μεγάλη βοσκοϊκανότητα και ελάχιστη κατοίκηση, ο Γράμμος αποτελούσε ένα από τα προτιμώμενα πεδία της πανίδα μεγάλων αρπακτικών της Βαλκανικής.

Η ζωή στην αλπική ζώνη του Γράμμου
Χιονάδα (Eremophila alpestris)
Πατήστε για μεγέθυνση

×

Η ζωή στην αλπική ζώνη του Γράμμου
Χιονάδα (Eremophila alpestris)

Εκείνες τις εποχές, στις κορυφές και τις ράχες κυριαρχούσε ο Χρυσαετός (Aquila chrysaetos), ενώ στα λιβάδια γυροπετούσαν τα τέσσερα βαλκανικά πτωματοφάγα, δηλαδή ο Ασπροπάρης (Neophron percnopterus), το Όρνιο (Gyps fulvus), ο Μαυρόγυπας (Aegypius monachus) και ο Γυπαετός (Gypaetus barbatus), πουλιά που σχετίζονται στενά με την πρωτόγονη κτηνοτροφία των ορεινών λιβαδιών.

Σήμερα, μετά την ερήμωση του ορεινού τόξου, κανένα είδος γύπα δεν καταγράφεται στην περιοχή, εκτός από κάποιο σποραδικό Όρνιο, ωστόσο παραμένει ο Χρυσαετός και κάποιοι μικρότεροι αετοί, πουλιά που κυνηγούν ενεργητικά τα μικρά θηλαστικά των λιβαδιών.

Η ζωή στην αλπική ζώνη του Γράμμου
Χρυσαετός (Aquila chrysaetos)
Πατήστε για μεγέθυνση

×

Η ζωή στην αλπική ζώνη του Γράμμου
Χρυσαετός (Aquila chrysaetos)

Πάνω στις ράχες, τα πιο εμφανή είδη είναι οι ομάδες από Κιτρινοκαλιακούδες (Pyrrhocorax graculus), άφοβες απέναντι στον άνθρωπο, μετακινούμενες από τις ορθοπλαγιές, όπου φωλιάζουν ή κουρνιάζουν, στα λιβάδια, όπου βόσκουν - κυριολεκτικά - μισοκρυμμένες μέσα στις πόες ψάχνοντας για έντομα και μαλάκια. Ανάμεσά τους γλυστρούν μερικές Κοκκινοκαλιακούδες (Pyrrhocorax pyrrhocorax), η σπάνια ξαδέρφη τους, ένα εντυπωσιακό αλπικό πουλί με πυρροκόκκινο ράμφος. Οι οξείες κραυγές τους κυριαρχούν στο γυμνό πεδίο.

Η ζωή στην αλπική ζώνη του Γράμμου
Χρυσοτσίχλονο (Emberiza citrinella)

Στις κορυφογραμμές, όλο το χρόνο, αλλά κυρίως τις εποχές που απλώνονται και συρρικνώνονται τα χιόνια, δηλαδή στις αρχές του Χειμώνα και τις πρώτες βδομάδες του Καλοκαιριού, θα δούμε τρια είδη ασυνήθιστων στρουθιόμορφων, εξοικειωμένα στις καιρικές συνθήκες και τους πόρους του μεγάλου υψομέτρου: το Χιονόστρουθο (Montifringilla nivalis), τη Χιονάδα (Eremophila alpestris) και το Χιονοψάλτη (Prunella collaris). Φυσικά, ακόμα και αυτή η "τριάδα του χιονιού" δεν μπορεί να επιβιώσει όταν η γη στρωθεί με βαθύ χιόνι και έτσι μέσα στο καταχείμωνο σκορπάνε χαμηλότερα και χάνονται μέσα στις ομίχλες της ημιορεινής ζώνης, σαν κυνηγημένοι μετανάστες. Μόλις μπει η Άνοιξη όμως, θα να γυρίσουν στα ανεμοδαρμένα λημέριά τους.

Η ζωή στην αλπική ζώνη του Γράμμου
Πυρροκότσυφας (Monticola saxatilis)

Αναμφισβήτητα, η πιο χαρούμενη εποχή της αλπικής ζώνης είναι το Καλοκαίρι, οπόταν πολλά νέα είδη έρχονται από την Αφρική ή τα χαμηλότερα υψόμετρα να "παραθερίσουν" στα πλούσια λιβάδια. Στη Γράμοστα, κοντά στις στάνες, μαζεύονται μεγάλες ομάδες από πανέμορφα Χρυσοτσίχλονα (Emberiza citrinella), μαζί με μια σειρά άλλα στρουθιόμορφα, Καρβουνιάρηδες, Σταχτοπετρόκληδες, Φοινίκουρους, Φανέτα και Δεντροσταρήθρες, που σταδιακά θα απλωθούν προς τις κορυφές, μαζί με τους εντυπωσιακούς Πυρροκότσυφες (Monticola saxatilis).

Συνοπτικά, τα πλέον χαρακτηριστικά είδη της αλπικής ζώνης είναι τα πιο κάτω:

• Χρυσαετός
• Κοκκινοκαλιακούδα
• Κιτρινοκαλιακούδα
• Χιονόστρουθος
• Χιονοψάλτης
• Χιονάδα
• Χρυσοτσίχλονο
• Καρβουνιάρης
• Σταχτοπετρόκλης

Gentiana
verna

Podospermum
roseum

Ανάμεσα στα πιο προφανή φυτά των αλπικών τοπίων είναι οι γεντιανές (με κυρίαρχη παρουσία της μεγαλόσωμης Gentiana lutea, που τα ξερά φυτά της διατηρούνται στιβαρά τουλάχιστον μέχρι τα πρώτα χιόνια, και ευρεία κατανομή της χαμηλής Gentiana verna subsp. balcanica, τα βαθυκύανα άνθη της οποίας ξεχωρίζουν μέσα στο ζωηρό πράσινο των λιβαδιών.

Στην ίδια ζώνη θα βρούμε, κυρίως νωρίς το καλοκαίρι, όταν τα λιβάδια καλύπτονται ακόμα εν μέρει από χιονούρες, πολλά είδη φυτών που φτάνουν τα 2500 μ., όπως το ρόδινο Podospermum roseum.

Η ζωή στην αλπική ζώνη του Γράμμου
Phyteuma pseudorbiculare

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά φυτά των αλπικών τοπίων του Γράμμου είναι το Phyteuma pseudorbiculare, ένα σπάνιο αλλά και ιδιόμορφο βαλκανικό φυτό που στην Ελλάδα έχει βρεθεί μόνο στο Γράμμο και στο Καϊμακτσαλάν. Θα το συναντήσουμε σε χλοερούς λειμώνες πάνω από τα 2200 μέτρα.

Geum
reptans

Geum
coccineum

Στα ίδια υψόμετρα θα βρούμε και το κίτρινο Geum reptans, ενώ πιο χαμηλά, καταμεσής κορεσμένων σε νερό λιβαδιών, θα βρούμε το λαμπερό Geum coccineum.

Trifolium
badium

Acinos
alpinus

Άλλα χαρακτηριστικά είδη της ζώνης είναι το αλπικό τριφύλλι Trifolium badium και ο Acinos alpinus.

topoguide greece

Οδηγός του Γράμμου

Φωτογραφίες και περιγραφές δεκάδων ειδών πουλιών του Γράμμου περιλαμβάνονται στον οδηγό Γράμμος topoguide.

Ο οδηγός Γράμμος topoguide είναι διαθέσιμος για συσκευές Android από το Play Store. Εγκαταστείστε την εφαρμογή και προμηθευτείτε το Γράμμος topoguide μέσα από την ενότητα της Βόρειας Ελλάδας.

Ο οδηγός Γράμμος topoguide είναι επίσης διαθέσιμος για συσκευές iOS (iPhone και iPad) μέσα από την γενική εφαρμογή πεζοπορικών περιοχών Topoguide Greece. Προμηθευτείτε τον οδηγό Γράμμος topoguide ως in-app purchase μέσα από την εφαρμογή: θα τον βρείτε στην ενότητα της Βόρειας Ελλάδας.

Εξοπλισμένοι με τον μοναδικό σήμερα οδηγό για το Γράμμο, εξερευνήστε άφοβα τη φύση, τον πολιτισμό και τα μονοπάτια του μεγάλου αυτού βουνού.