Γράμμος: Οι ορεινοί κήποι
Η φύση του Γράμμου
Γράμμος: Οι ορεινοί κήποι
η νέα Φυσική Ιστορία της άνω λεκάνης του Αλιάκμονα
Το Λιανοτόπι, μια από τις προκεχωρημένες αγροτικές ζώνες της άνω λεκάνης του Αλιάκμονα
Πατήστε για μεγέθυνση
Το Λιανοτόπι, μια από τις προκεχωρημένες αγροτικές ζώνες της άνω λεκάνης του Αλιάκμονα
Η σημερινή μορφή των τοπίων και κυρίως της άγριας ζωής του Γράμμου είναι το αποτέλεσμα της επιδρασης της εγκατάστασης του ανθρώπου στον ορεινό χώρο, στην προσπάθειά του να αποφύγει τις επιδεινούμενες συνθήκες των παράκτιων και πεδινών ζωνών. Πίσω από τα φυσικά τείχη των μεγάλων ποταμών και κορυφογραμμών, οι ολιγάριθμες κοινότητες που είχαν καταφύγει στα βουνά, έφτιαξαν καλύβια, γεφύρια, κρήνες και εκκλησίες, άπλωσαν τα κοπάδιά τους και κάπου στον 17ο αιώνα αποφάσισαν να αναπτύξουν και τη γεωργία. Αυτή η εγκατάσταση της γεωργίας σε βάρος του δάσους, σε όλες τις μορφές της - αροτριαίες καλλιέργειες, διάδοση και βελτίωση ημιάγριων καρποφόρων, εισαγωγή νέων ειδών -, μαζί με την επίδραση της φωτιάς και της βόσκησης - υποχώρηση της ψηλής βλάστησης, επικράτηση αγκαθωτών φυτών - έφερε μια τεράστια αναστάτωση στους προαιώνιους κατοίκους της περιοχής, τα θηλαστικά και τα πουλιά, και δημιούργησε μια νέα κατάσταση, αποθαρρύνοντας πολλούς άγριους οργανισμούς και προσελκύοντας άλλους.
Θηλυκό Ζαρκάδι (Capreolus capreolus) στα παλιά σταροχώραφα
Μερικές από τις πιο εμφανείς επιρροές στο τοπίο, που για τη Βαλκανική συνιστούν τη σφραγίδα της οικονομίας της επιβίωσης πάνω στο φυσικό χώρο, είναι η φύτευση ημιάγριων ποικιλιών καρποφόρων και δημητριακών, το μπόλιασμα των άγριων δέντρων, η αντικατάσταση των ψηλών κωνοφόρων από χαμηλούς θάμνους, η επέκταση αγκαθωτών, χνουδωτών και ξυλωδών φυτών που δεν ήταν βρώσιμα από τα κοπάδια, η δημιουργία μεγάλων ανοιχτών εκτάσεων γύρω από τις στάνες και τα καλύβια και τέλος, η εισαγωγή της κοπριάς, που επηρέασε δραματικά τις δημογραφίες των εντόμων.
Χρυσοτσίχλονο (Emberiza citrinella) στις αγριοτριανταφυλλιές, ένας θάμνος που ευνοήθηκε από τη διάνοιξη του δάσους
Αυτές οι αλλαγές έγιναν σταδιακά, μέσα σε ένα τυπικό περιβάλλον ορεινού δάσους, που καθότι δεν είχε υποστεί ακόμα συστηματικές υλοτομίες, είχε τα ελάχιστα ανοίγματα που δημιουργούσαν οι φυσικές καταστροφές και οι βραχώνες και συντηρούσε μια βιοποικιλότητα που προσειδίαζε με εκείνη των παλιών δασών της Ροδόπης, πριν μπουν οι Σαρακατσάνοι: μεγάλα δασικά πουλιά (Δασόκοτα, Λυροπετεινός, Αγριόκουρκος), λίγα φυτοφάγα θηλαστικά, μικρή πυκνότητα Λύκου και Αρκούδας, μεγάλοι πληθυσμοί χαρακτηριστικών πουλιών του δάσους, μικρή παρουσία καρποφόρων δέντρων και θάμνων.
πλούσια παραγωγή
καρπών
τους στιφούς καρπούς
τους στα ζώα
Σε αντίθεση με τους Σαρακατσάνους της Ροδόπης, που παρέμεναν μόνο το καλοκαίρι, δεν είχαν ενδιαφέρον για τη γεωργία και εστίασαν στη μετατροπή του δάσους σε λιβάδια, οι έποικοι του Γράμμου προσπάθησαν να δημιουργήσουν μια εδραία και πιο ολοκληρωμένη παραγωγική βάση: η ζώνη πάνω από τα 2000 μέτρα - η Ροδόπη δεν έχει τέτοιες εκτάσεις - παρείχε άφθονα φυσικά λιβάδια και δεν χρειάστηκε να απωθήσουν το δάσος, παρά μόνο σημειακά, γύρω από τις εγκαταστάσεις τους. Η κατοίκηση ήταν μόνιμη και τις λίγες χρονιές που τους έδιωχνε η βαρυχειμωνιά, άφηναν για μόλις 1-2 μήνες τα περιβόλια με τα κηπευτικά, τους οπωρώνες και τις βοσκές στην αγκαλιά του δάσους.
Κλειδωνάς (Poecile lugubris)
Όλα αυτά, σχημάτισαν το πλαίσιο μιας νέας Φυσικής Ιστορίας και στις αρχές του 20ου αιώνα, στις κοιλάδες του Γράμμου, στην καρδιά και τα περιθώρια του ορεινού δάσους, τα θηλαστικά των ανοιχτών βιοτόπων έχουν πλέον πυκνώσει: το Ζαρκάδι - αρχικά και το Ελάφι -, οπληφόρα της κάτω ακμής του δάσους και η Αρκούδα, παμφάγος θαμώνας της βατουλιάς και του δρυοδάσους, σταθμεύουν πλέον γύρω από τις ορεινές γεωργικές ενότητες, όπου συναντούν πουλιά του αρκτικο-αλπικού κύκλου, των θαμνώνων, ακόμα και της στέππας, όπως ο Γερακοτσιροβάκος, που κανονικά αναπαράγεται στα Ουράλια και τη Μογγολία, ο Αετομάχος από τους ημιορεινούς κεδρώνες, το Φρυγανοτσίχλονο από τα φρύγανα, ο Θαμνοτσιροβάκος και ο Θαμνοψάλτης από τους παρόχθιους θαμνώνες, ο Συκοφάγος από τους οπωρώνες, το Βουνοτσίχλονο από τα γυμνά οροπέδια, ο Κατσουλιέρης από τους σκονισμένους κάμπους, ο Κλειδωνάς από τα θαμνοτόπια και οι παρδαλοί μυγοχάφτες από τα λιβάδια.
Ο Αετομάχος (Lanius collurio) εποπεύει την κίνηση των εντόμων από τις αγριοτριανταφυλλιές
Πατήστε για μεγέθυνση
Ο Αετομάχος (Lanius collurio) εποπεύει την κίνηση των εντόμων από τις αγριοτριανταφυλλιές
Σήμερα, παρόλο που όλες σχεδόν αυτές οι παλιές εγκαταστάσεις έχουν ερημώσει, κανείς δεν ανοίγει πιά τις περιφράξεις των παλιών μποστανιών και κανένα χέρι δεν κλαδεύει τους οπωρώνες, όλα αυτά τα πουλιά και τα θηλαστικά είναι πάντα εκεί και θα είναι για πολλές δεκαετίες ακόμα, τιμώντας τη μεγάλη αυτή προσπάθεια του ανθρώπου - αγνοώντας ότι υπαγορεύτηκε από το φόβο της κόλασης και όχι από το όραμα του παραδείσου -, σκαλίζοντας με τις οπλές τους τις κρύες στάχτες, πίνοντας θαρρετά πλέον νερό από την ξύλινη καρούτα, κορφολογώντας την αθέριστη βρώμη, τα λάπατα και τα ζοχιά, κυνηγώντας ακόμα τις μύγες που χάρη στην αγελάδα είναι πια αναρίθμητες, χλευάζοντας το κουρελιασμένο σκιάχτρο και αποφεύγοντας πάντα το ερείπιο από όπου έβγαινε κάποτε ο σκυθρωπός, επίμονος, κοντοστούπης βαλκάνιος, με το μονόκανο στο χέρι για να προστατέψει το βιός του και να απαιτήσει μερίδιο για το μόχθο του.
topoguide greece
Οδηγός του Γράμμου
Ο οδηγός Γράμμος topoguide είναι διαθέσιμος για συσκευές Android από το Play Store. Εγκαταστείστε την εφαρμογή και προμηθευτείτε το Γράμμος topoguide μέσα από την ενότητα της Βόρειας Ελλάδας.
Ο οδηγός Γράμμος topoguide είναι επίσης διαθέσιμος για συσκευές iOS (iPhone και iPad) μέσα από την γενική εφαρμογή πεζοπορικών περιοχών Topoguide Greece. Προμηθευτείτε τον οδηγό Γράμμος topoguide ως in-app purchase μέσα από την εφαρμογή: θα τον βρείτε στην ενότητα της Βόρειας Ελλάδας.
Εξοπλισμένοι με τον μοναδικό σήμερα οδηγό για το Γράμμο, εξερευνήστε άφοβα τη φύση, τον πολιτισμό και τα μονοπάτια του μεγάλου αυτού βουνού.
