Βλάστηση της Ελλάδας: Η Δασική Πεύκη
Βλάστηση της Ελλάδας
Η Δασική Πεύκη (Pinus sylvestris)
το κόκκινο πεύκο
Συστάδα Δασόπευκων στο δάσος της Μεγάλης Παναγιάς, Ροδόπη
Η Δασική πεύκη ή Δασόπευκο (Pinus sylvestris) είναι ψηλό δέντρο που φτάνει τα 30-40 μέτρα σε ύψος. Είναι κοινό κωνοφόρο στη Βόρεια Ευρασία, όπου σχηματίζει εκτεταμένα δάση σε περιοχές όπως η Σκανδιναβία και η Σιβηρία, σε υψόμετρα από το επίπεδο της θάλασσας έως τους πρόποδες των βουνών.
Στη νότια Ευρώπη εμφανίζεται σποραδικά και έχει ασυνεχή κατανομή, με τις σημαντικότερες εμφανίσεις της στην Ελλάδα να είναι στη Ροδόπη και τα Πιέρια Όρη, ενώ μικρότερες συστάδες απαντούν σε Καϊμακτσαλάν, Λαϊλιά, Όλυμπο, Βάλια Κάλντα κ.α. Σύμφωνα με την επικρατέστερη θεωρία, η Δασική πεύκη έφτασε στα νότια Βαλκάνια κατά την τελευταία παγετώδη περίοδο και κατάφερε να επιβιώσει στον ανταγωνισμό με τα γηγενή είδη σε μεμονωμένους ψυχρούς (αρκετά θερμούς για την ίδια, ωστόσο) θύλακες της ορεινής ζώνης της Β. Ελλάδας. Στη χώρα μας, η Δασική πεύκη είναι εγκατεστημένη σε υψόμετρα από 1200 έως 1.600 μέτρα.
Τα Δασόπευκα στη Βάλια Κάλντα βρίσκονται προστατευμένα μέσα σε μια συστάδα Μαυρόπευκων
Η κόμη των Δασόπευκων είναι ποικιλόμορφη, συνήθως θολωτή ή ομπρελοειδής. Χαρακτηριστικός είναι ο κορμός τους, λόγω του κάπως υποκίτρινου - πορτοκαλί χρωματισμού του και της σταδιακής αποφλοίωσής του σε λεπτά φύλλα που τους προσδίδουν ιδιαίτερη όψη. Οι βελόνες τους είναι κοντές (μέχρι 7 εκ., οι πιο κοντές από όλα τα ελληνικά πεύκα) και σκουροπράσινες.
Λεπτομέρεια κορμού Δασόπευκου
Σε σχέση με το μέγεθος του δέντρου, τα κουκουνάρια της είναι μάλλον μικρά και ωριμάζουν το τρίτο έτος μετά την επικονίαση. Η κοκκινωπή ξυλεία της έχει μεγάλη γκάμα χρήσεων, από τη ναυπηγική και την οικοδομική μέχρι την παραγωγή χαρτοπολτού.
Οι κώνοι του Δασόπευκου
Στα Πιέρια και κυρίως στη Ροδόπη, το Δασόπευκο αποτελεί βασικό συστατικό μεγάλων δασικών εκτάσεων με κωνοφόρα: στα Πιέρια βρίσκεται σε μίξη με τη Μαύρη πεύκη, ενώ στη Ροδόπη αναμειγνύεται έντονα με την Ερυθρελάτη, επικρατώντας στη χαμηλότερη υψομετρική ζώνη του ορεινού δάσους.
Στη Βάλια Κάλντα, μπορεί κανείς να δει μερικά άτομα δασόπευκων στο χαμηλότερο σημείο της κοιλάδας, κοντά στον άξονα του Αρκουδορέματος.
Οικολογικός ρόλος του Δασόπευκου
Το δάσος της Δασικής πεύκης - τα δέντρα, οι μεμονωμένες συστάδες και ολόκληρα συμπλέγματα σε μίξη με άλλα είδη - δημιουργεί ένα σπουδαίο ζωικό χώρο για τη βιοποικιλότητα μιας περιοχής. Στη Ροδόπη, όπου βρίσκεται το μεγαλύτερο δάσος Δασόπευκου, το είδος αναμειγνύεται έντονα με την με Ερυθρελάτη, αλλά και με την Οξιά και κυρίως τη Σημύδα, μια κατάσταση που έχει έντονη συμπληρωματικότητα οικολογικών συνθηκών.
Σε μια πρόσφατη (2025) σύνθεση των ειδών όλων των τύπων οργανισμών (θηλαστικά, πουλιά, ασπόνδυλα, μύκητες, βρύα και λειχήνες) που σχετίζονται οικολογικά με τη Δασική πεύκη στα δάση της Αγγλίας, αναφέρονται 1589 είδη, ένας πλούτος μοναδικός για νησιωτικό περιβάλλον της βόρειας Ευρώπης.
Μια άλλη έρευνα καταδεικνύει την οικολογική σημασία των ιστάμενων νεκρών δασόπευκων, ένας οικότοπος ιδιαίτερα σημαντικός στα διαχειριζόμενα δάση: ο ξερός κορμός προσφέρει ιδανικό υλικό για την κατασκευή φωλιών από ορισμένα πουλιά, όπως ο Πευκοδρυοκολάπτης και η Λοφιοπαπαδίτσα, ενώ μια μεγάλη σειρά άλλα είδη, όπως όλες οι τοπικές παπαδίτσες, ο Φοινίκουρος, ο Στραβολαίμης, ο Χουχουριστής και το Βραχοκιρκίνεζο χρησιμοποιούν τις ήδη σκαμένες τρύπες των δρυοκολαπτών για να φωλιάσουν.
Τα πουλιά στη Δασική πεύκη
Ένας Χουχουριστής στα δασόπευκα, Ελατιά, Ροδόπη
Πέραν των όσων αναφέρθηκαν πιο πάνω, ο συνδυασμός της αείφυλλης κόμης με την πυκνή, πολύκλαδη δομή του δέντρου - που διατηρεί τα χαμηλότερα κλαδιά του σε μεγαλύτερο βαθμό από ότι η Μαύρη πεύκη - συνθέτουν ένα χώρο που προσφέρει όλο το χρόνο συνθήκες καταφυγής, απόκρυψης, θερμικής προστασίας και φωλιάσματος σε πολλά στρουθιόμορφα. Ακόμα, το δέντρο προσφέρει κατάλληλες θέσεις για την κατασκευή φωλιάς ακόμα και σε μεγάλα πουλιά, όπως ο Αγριόκουρκος.
Παράλληλα, το μεγάλο πλήθος κουκουναριών της Δασικής πεύκης εξασφαλίζει μια σημαντική ετήσια παραγωγή σπερμάτων, που αξιοποιούνται τροφικά από πολλά φτερωτά είδη, με πιο χαρακτηριστικούς τους Σταυρομύτες.
Επίσης, η ιδιαίτερη μορφή του φλοιού παρέχει πλούσιο ανάγλυφο στα έντομα, εξασφαλίζοντας έτσι έμμεσα τροφή σε πολλά είδη στρουθιόμορων, όπως οι Δεντροβάτες, που μπορούν να παραμείνουν όλο το χειμώνα στο ορεινό δάσος.
Μαύρος Δρυοκολάπτης σε Δασόπευκα, Δάσος Μεγάλης Παναγιάς, Ροδόπη
Ακόμα, το Δασόπευκο συνιστά ένα από τα ευνοϊκότερα πεδία αναζήτησης τροφής για τους δρυοκολάπτες. Στη Ροδόπη, όλα τα είδη της - ιδιαίτερα δεμένης με τα μεγάλα δέντρα - ομάδας παραμένουν έντονα προσηλωμένα στα δασόπευκα. Πιο συγκεκριμένα, οι παρατηρήσεις συγκλίνουν ότι στα δασόπευκα συναντάμε τις μεγαλύτερες πυκνότητες Μαύρου δρυοκολάπτη, μόνιμη παρουσία Σταχτή και Πράσινου δρυοκολάπτη και βέβαια όλη την ποικιλία των μικρότερων ειδών. Είναι πιθανόν ο Τριδάκτυλος δρυοκολάπτης να προτιμά το δάσος της Ερυθρελάτης, αλλά αυτό δεν μπορεί να καταχυρωθεί στη Ροδόπη, όπου τα δύο κωνοφόρα είναι παντού έντονα αναμεμειγμένα - και οι παρατηρήσεις του σπανιότατου αυτού δρυοκολάπτη ελάχιστες.
Ο Καμποδεντροβάτης (Certhia brachydactyla) βρίσκει στη Δασική πεύκη ένα πεδίο εξαιρετικής πρόσφυσης για τις ελικοειδείς αναρριχήσεις του, Ελατιά, Ροδόπη
Τέλος, η Δασική πεύκη φιλοξενεί ένα μεγάλο αριθμό από ακάρεα και άλλα έντομα, που με τη σειρά τους τρέφουν πολλά στρουθιόμορφα του ορεινού δάσους, ειδικά κατά την περίοδο του χειμώνα, οπόταν οι κορμοί των μεγάλων δέντρων είναι ένα από τα λίγα τροφικά πεδία που μένουν ξέχιονα.
Τα θηλαστικά στη Δασική πεύκη
Οι όροι καταφυγής, θερμικής προστασίας και διατροφής ισχύουν και για τα θηλαστικά. Καθώς τα δέντρα αναμειγνύονται και παρατίθενται με τις ερυθρελάτες, οι οποίες με την κουρτινοειδή μορφή τους συμπληρώνουν τα κενά που αφήνουν τα δασόπευκα, δημιουργούνται μεγάλοι προστατευμένοι θύλακες, κατάλληλοι ακόμα και για μεγάλα ζώα. Παράλληλα, τα τρωκτικά του ορεινού δάσους, και πρωτίστως οι σκίουροι, βρίσκουν στα άφθονα κουκουνάρια του Δασόπευκου, μια σπουδαία πηγή τροφής.
Κείμενα & φωτογραφίες: Τ. Αδαμακόπουλος
Πηγές
Mitchell, R.J., Albon, S.D., Bellamy, P.E., Ellis, C.J., Hodgetts, N.G., Johnstone, C., Stockan, J.A., Taylor, A.F.S., 2025. Scots pine-associated biodiversity in the UK (Scots pine Ecol). NERC EDS Environmental Information Data Centre
Summers, R.W. 2004. Use of pine snags by birds in different stand types of Scots Pine Pinus sylvestris. Bird Study. 51. 212-221.
topoguide greece
Η ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
Το topoguide greece είναι διαθέσιμο για συσκευές Android από το Play Store της Google topoguide greece.
Το topoguide greece είναι επίσης διαθέσιμο για συσκευές iOS (iPhone και iPad) από το App Store της Apple Topoguide Greece.
Κάθε περιοχή περιέχει έναν πλούσιο οδηγό στη γεωγραφία, τη φύση και τον πολιτισμό της περιοχής και παρέχει ενεργητική πλοήγηση κατά μήκος δεκάδων πεζοπορικών και ορειβατικών διαδρομών.
