Βλάστηση της Πεντέλης
Η φύση της Πεντέλης
Η βλάστηση της Πεντέλης
Γνωρίστε είδη δέντρων και θάμνων
Ανοιξιάτικη εικόνα της νότιας όψης
(πατήστε για μεγέθυνση)
Ανοιξιάτικη εικόνα της νότιας όψης
Οι πλαγιές της Πεντέλης αποτυπώνουν εύγλωττα τη γεμάτη απώλειες διαδρομή ενός ορεινού τοπίου που εντάχθηκε από την αυγή της ιστορίας στην πορεία ενός δυναμικού πολιτισμού. Όπως όλα τα βουνά του πλανήτη, η μικρή Πεντέλη χάρισε το αίμα της - τα νερά -, τα ιμάτια - τα δάση της - και τελικά το ίδιο το σώμα της - το κατάλευκο μάρμαρό της - στη μητρόπολη που σταδιακά αναδύθηκε στα πόδια της. Αδιαψευστος μάρτυρας της προσφοράς της, η δασοκάλυψή της, γεμάτη κενά και απουσίες.
ανεπανόρθωτες βλάβες
στο τοπίο
Προσπάθεια ανόρθωσης
νεαρών πουρναριών
Αιώνες λατομικής εκμετάλλευσης άφησαν ανεξίτηλες ουλές στην νότια πλευρά της Πεντέλης: τα νταμάρια, τους λόφους από τις λατύπες, τις αναρίθμητες δοκιμαστικές τομές, τους δρόμους και τις «πλατείες» των λατομείων. Στη μεγάλη λωρίδα μαρμάρου της νότιας όψης, η βλάστηση περιορίζεται σε μεμονωμένα πεύκα και χαμηλά φρύγανα και αποκτά κάποια έννοια κάλυψης μόνο στις ρεματιές.
(Cercis siliquastrum)
Μακρόλοφος
βλάστηση στο
ρέμα Κοκκιναρά
Η δυτική πλευρά της νότιας όψης, δηλαδή η λεκάνη απορροής του ρέματος Κοκκιναρά, περιοχή χωρίς επιφανειακό μάρμαρο, λατομήθηκε μόνο σημειακά και διατήρησε επί μακρόν το φυσικό πευκοδάσος της. Δυστυχώς, όλη η κοιλάδα του Κοκκιναρά, όπως και οι ομαλές λεκάνες της Παλιάς Πεντέλης και τα ανατολικά ανάγλυφα (Μαυρηνόρα, Σκίμθι, Νταού κλπ, κυρίως σχιστόλιθοι) που επίσης δεν λατομήθηκαν, κάηκαν επανειλημένα, με συνηθέστερο κίνητρο την διεκδίκηση εκτάσεων, με απώτερο σκοπό να πολεοδομηθούν.
αναγέννηση:
επιτυχία
αναγέννηση:
αποτυχία
Οι εκτάσεις αυτές αναδασώθηκαν, αρχικά φυσικά και πιο πρόσφατα τεχνητά, με φτωχά αποτελέσματα: η μεν φυσική αναγέννηση έδωσε πολύ πυκνά δενδρύλια, που κάηκαν την επόμενη δεκαετία, ενώ οι φυτεύσεις εμφάνισαν μεγάλο ποσοστό ξερών δέντρων, αν όχι από την αρχή, σίγουρα με την πρώτη παρατεταμένη ξηρασία.
Μεμονωμένα πεύκα στις κορυφές, «μάρτυρες» παλιότερης φυσικής αναγέννησης
Επιπλέον, οι τεχνητά αναδασωμένες εκτάσεις είναι αρκετά αναμοχλευμένες και έχουν χάσει μεγάλο μέρος της φυσικής χλωρίδας. Παρόλα αυτά, οι μετά την πυρκαγιά έποικοι - λαδανιές, χινοπόδια, αφάνες, ασφάκες, πουρνάρια, σχίνα κλπ, - έχουν εγκατασταθεί όπως και όπου μπορούσαν, συνθέτοντας την άνοιξη ένα πολύχρωμο μανδύα.
Ανθισμένες λαδανιές στην κοιλάδα του Κοκκιναρά
Έτσι, το σύνολο της νότιας όψης έχει τη μορφή ενός απέραντου φρυγανότοπου, με κατά τόπους συστάδες νεαρών πεύκων που έχουν προέλθει από αναγέννηση ή αναδάσωση, πουρνάρια, που σε κάποιο ποσοστό έχουν δεχθεί κλαδέματα για να ανορθωθούν, αγριελιές, λαδανιές, ρείκια και κουμαριές. Η εξέλιξη του μίγματος αυτού προς το τελικό πευκοδάσος φαίνεται αργή και αβέβαιη.
Μια Cistus monspeliensis κρέμεται από το πρανές, Βαγιάτι
Στις σχετικά πρόσφατα καμμένες εκτάσεις, έντονη είναι η παρουσία των λαδανιών, ένα γένος μικρών θάμνων που δείχνει εξαιρετική ανθεκτικότητα στην φωτιά και ανακάμπτει πρώτο μετά την καταστροφή. Στην Πεντέλη συναντάμε τόσο τις λαδανιές με ροδόχρωμα άνθη (Cistus creticus και Cistus parviflorus), όσο και εκείνες με λευκά άνθη (Cistus salviifolius και Cistus monspeliensis), που αναμειγνύονται και απλώνονται σε κάθε πετρολογικής προέλευσης και ποιότητας έδαφος, βεβαιώνοντας με τις γκριζοπράσινες μορφές τους την απεριόριστη δύναμη αναγέννησης της φύσης. Τα Cistus creticus και Cistus salviifolius είναι πανταχού παρόντα, ενώ η Cistus monspeliensis προτιμά χαμηλότερα υψόμετρα και θέσεις με βαθύτερα εδάφη και κάπως ψηλότερη υγρασία.
Υγιές πευκοδάσος στην Καστρίτσα, δυτική Πεντέλη
Πιο δασωμένη εμφανίζεται η βορινή πλευρά και ειδικότερα ο ΒΔ τομέας, που αν και έχει μάρμαρα - οπότε έχει και αυτή τις χαραγιές της - έχει ταλαιπωρηθεί λιγότερο - δηλαδή με πιο μεγάλες ανάπαυλες - από τις πυρκαγιές. Κατά τόπους, για παράδειγμα στη λάκκα του Αγίου Λουκά, οι πιο υγρές συνθήκες που χαρίζει ο συνδυασμός της βορινής έκθεσης με τις τοπικές αναβλύσεις, έχουν επιτρέψει τη διατήρηση μεγάλων συστάδων πεύκων, που έφτασαν στο στάδιο της ωριμότητας.
πλην μικροσκοπικά,
άνθη του Χρυσόξυλου
και φύλλα
της Αριάς
Στις ΒΑ πλαγιές, κυρίως σε σχιστολιθικό υπόβαθρο, όπου τα εδάφη είναι πιο υγρά, η κυριαρχία του Πουρναριού μειώνεται αισθητά και η σύνθεση της βλάστησης εμπλουτίζεται με την παρουσία της Κουμαριάς (Arbutus unedo), Γλυστροκουμαριάς (Arbutus andrachne), του Δενδρώδους ρεικιού (Erica arborea), του Χρυσόξυλου (Cotinus coggygria) και κυρίως της Αριάς (Quercus ilex).
Πευκοδάσος στον παλιό σιδηροδρομικό σταθμό Διονύσου
Σήμερα το πιο παλιό δάσος της Πεντέλης είναι το ψηλό, ομοιόμορφό αν και ασυνεχές δάσος πεύκων που καλύπτει τη βάση των βόρειων κλιτύων, στην περιοχή του Διονύσου. Αν και ως ομήλικες και υποκηπευτές, οι συστάδες αυτές είναι εμφανώς αποτέλεσμα - πολύ παλιών - φυτεύσεων, πλέον αντιπροσωπεύουν τις γηρεότερες και πιο συμπαγείς συστάδες πεύκου του βουνού.
Στο ρέμα Κοκκιναρά, ανάμεσα Κεφαλάρι και Καστρί
Η ρεματική βλάστηση στην Πεντέλη εκφράζεται κυρίως στις μισγάγγειες που έχουν αρκετά έντονο ανάγλυφο και προστατεύτηκαν από τη φωτιά. Οι πιο υγιείς παρόχθιες συστάδες είναι πιθανότατα αυτές που συναντάμε στα ρέματα της δυτικής πλευράς, όπως το ρέμα Κοκκιναρά, που στο τμήμα που διεισδύει στο Καστρί δεν έχει καεί - ίσως ποτέ - και μέσα σε μια ζούγκλα από μεσογειακούς θάμνους, αγροστώδη και άκανθες διατηρεί γέρικες λεύκες και πεύκα.
Κείμενο & φωτογραφίες: Τ. Αδαμακόπουλος
topoguide greece
Η βλαστηση της Πεντελης
Ο οδηγός είναι διαθέσιμος για συσκευές Android ως μία απο τις δεκάδες διαθέσιμες περιοχές της Ελλάδας, μέσα στη γενική εφαρμογή topoguide greece. Η Πεντέλη περιλαμβάνεται στην ομάδα της Αττικής. Αποκτήστε τον οδηγό της Πεντέλης ως in-app purchase μέσα από την εφαρμογή.
Ο οδηγός Πεντέλη topoguide είναι επίσης διαθέσιμος για συσκευές iOS (iPhone και iPad) μέσα από την γενική εφαρμογή πεζοπορικών περιοχών Topoguide Greece. Αποκτήστε τον οδηγό της Πεντέλης ως in-app purchase μέσα από την εφαρμογή.
Η εφαρμογή παρέχει επίσης οδηγίες πλοήγηση κατά μήκος των χλωριδικών διαδρομών. Καθώς ο πεζοπόρος πλησιάζει τη θέση ενός φυτού, η εφαρμογή ενεργοποιεί το αντίστοιχο λήμμα από τον οδηγό, δημιουργώντας έτσι μια ζωντανή διαδικασία μύησης στη φύση του βουνού.
