Γεωγραφία και Σημεία Ενδιαφέροντος
της Καλύμνου

Kalymnos topoGuide
Kalymnos topoGuide: Kastro, the castle of Kalymnos

Χάρτης της Καλύμνου

Ο χάρτης της Καλύμνου που φιλοξενείται στην παρούσα σελίδα, περιλαμβάνεται και στην εφαρμογή Κάλυμνος hiking, που είναι διαθέσιμη τόσο για συσκευές Android, όσο και για συσκευές iOS (iPhone και iPad).
Σε αντίθεση με τους χάρτες γεωαναφερμένων εικόνων, που αποτελούναι από τη στατική εικόνα ενός χάρτη συγκεκριμένης κλίμακας, ο χάρτης topoguide συντίθεται από 18 επίπεδα μεγέθυνσης (18 zoom levels), που φτάνουν μέχρι κλίμακα 1:2.500. Στα περισσότερα από 20 επίπεδα πληροφορίας που συνθέτουν το χάρτη της Καλύμνου, έχουν αποτυπωθεί:

  • Περισσότερα από 100 χλμ μονοπάτια, με διαρκή ενημέρωση των σηματοδοτημένων διαδρομών.
  • Όλο το οδικό δίκτυο, μέχρι και τους κατεστραμένους δρόμους.
  • Περισσότερα από 100 τοπωνύμια.
  • Όλες οι εκκλησίες και τα μοναστήρια της ευρύτερης περιοχής.
  • Όλες οι πηγές και κρήνες πάνω στο βουνό.
  • Όλες οι αξιόλογες σπηλιές και τα βάραθρα.
  • Όλοι οι οικισμοί.

Σημεία Ενδιαφέροντος

Η εφαρμογή Κάλυμνος topoGuide περιλαμβάνει Σημεία Ενδιαφέροντος. Επιλέξτε μια ομάδα Σημείων Ενδιαφέροντος για να την δείτε στο χάρτη.

Γεωγραφία Καλύμνου

Η Κάλυμνος ανήκει στο νησιωτικό συγκρότημα των Δωδεκανήσων. Απέχει 183 ΝΜ από τον Πειραιά, 85 ΝΜ από την Ρόδο και μόλις 14 ΝΜ από τις Μικρασιατικές ακτές. Χωρίζεται από τη Λέρο με τον ομώνυμο δίαυλο, ενώ στην άμεση γειτονία της απλώνεται ένα πλήθος μικρών και μεγαλύτερων νησιών όπως η Τέλενδος, η Ψέριμος και η Πλάτη (που κατοικούνται), η Καλόλιμνος (όπου υπάρχει ένα στρατιωτικό φυλάκιο), καθώς και οι έρημες νησίδες Γλαρονήσια, Καλαβρό, Πίττα, Σαφονίδι, Ίμια, Αγία Κυριακή, Επάνω Νησιά, Σαρή, Νερά, Άγιος Νικόλαος και Άγιος Ανδρέας.

Η ακτογραμμή της Καλύμνου έχει έντονο διαμελισμό με απόκρημνες ακτές και βαθιούς όρμους. Οι σημαντικότεροι όρμοι είναι της Πόθιας, της Ρίνας, τα Πεζώντα, της Παλαιονήσου, του Εμποριού, στα Αργινώντα και στα Βλυχάδια. Τα μεγάλα ακρωτήρια του περίπλου του νησιού είναι ο Τράχηλας, η Χαλή, ο Ατσιπάς, η Πούντα και τα Πιθαρίδια, όπου και ο δίαυλος Λέρου.

Με έκταση 111 τετ.χλμ είναι το 5ο νησί των Δωδεκανήσων και το 26ο ελληνικό νησί, κατά σειρά μεγέθους. Ο πληθυσμός στην απογραφή του 2011 καταμετρήθηκε σε 16.179 κατοίκους, αριθμός που κάνει την Κάλυμνο ένα από τα πιο πυκνοκατοικημένα νησιά της χώρας. Ο μεγαλύτερος οικισμός είναι η Πόθια, που υπήρξε το κέντρο διοίκησης και κοινωνικής και οικονομικής ζωής τους νησιού τα τελευταία 200 χρόνια, πρωτεύουσα και έδρα του Δήμου Καλυμνίων σήμερα, που περιλαμβάνει και τα νησιά Ψέριμος και Τέλενδος καθώς και τις νησίδες που προαναφέραμε. Μέχρι πρόσφατα στην Πόθια βρισκόταν η έδρα της ομώνυμου επαρχίας στην οποία υπαγόνταν διοικητικά η Πάτμος, η Λέρος, οι Λειψοί, οι Αρκοί, το Αγαθονήσι, η Κίναρος και η Αστυπάλαια.

Η Κάλυμνος συνδέεται ακτοπλοϊκά άμεσα με Πειραιά, Ρόδο, Κω, Σάμο, Αγαθονήσι, Αρκιούς, Πάτμο, Λέρο, Αστυπάλαια, Νίσυρο, Τήλο, Σύμη, Τέλενδο, Ψέριμο, Πλάτη και Καλόλιμνο και αεροπορικά με την Αθήνα με καθημερινές πτήσεις.

Το όνομα της Καλύμνου ήταν συνυφασμένο με τη σπογγαλιεία, καθώς οι Καλύμνιοι επιδόθηκαν με ζήλο τόσο στην αλιεία όσο και στην κατεργασία και εμπορία των φυσικών και αργότερα και των τεχνητών σπόγγων. Τρία μουσεία στην Πόθια διηγούνται αυτήν την αποκλειστική και μακρόχρονη σχέση, που χάρισε στο νησί μια μεγάλη περίοδο ακμής και εξωστρέφειας.


Η Κάλυμνος έχει ένα ιδιόρυθμο, εύκολα αναγνωρίσιμο σχήμα, που συντίθεται από τέσσερεις παράλληλες οροσειρές, οι οποίες έχουν κατεύθυνση από ΝΑ προς ΒΔ: η νότια οροσειρά είναι πλατιά και χαμηλή (κορυφή Μεροβίγλι, 498 μ), η κεντρική είναι ψηλότερη, πιό συμπαγής και πιό απόκρημνη(κορυφή Προφήτης Ηλίας, 676 μ., ψηλότερο σημείο του νησιού), η ανατολική είναι η πιό πεπλατυσμένη (ψηλότερη κορυφή Κουκούλα, 609 μ) με κομβικό σημείο το Μόντε Ρίτο (405 μ.) και τέλος η βόρεια είναι πιό επιμήκης, τραχειά και έρημη (κορυφές Γαλατιανή, 590 μ. και Πατέλα, 433 μ).

Ανάμεσα στους τρεις κεντρικούς ορεινούς άξονες απλώνονται - ή μάλλον στριμώχνονται - οι δύο επιμήκεις πεδιάδες του νησιού, που πλέον φιλοξενούν τους κυριότερους οικιστικούς πυρήνες του. Η ανατολική πεδιάδα, που συνήθως λέγεται λεκάνη του Βαθέως, έχει μήκος 6.5 χλμ και μέγιστο πλάτος 1.1 χλμ, είναι εύφορη, έχει αρκετά υπόγεια νερά και διατηρεί ένα σύστημα αραιής κατοίκησης, χαρακτηριστικό του αγροτικού προσανατολισμού των οικιστών της. Μικροί ή μεγαλύτεροι οικισμοί, όπως τα Στημένια, το Μετόχι, ο Μαύρος Κήπος, το Στένωμα, ο Πλάτανος, ο Βαθύς και η Ρίνα, συνέχονται από τα βόρεια προς τα νότια. Η απόληξη της κοιλάδας συναντά τη θάλασσα στην άκρη ενός εντυπωσιακά στενού όρκου, που σαν σκανδιναυικό φιόρδ ελίσσεται μέσα σε ψηλά βράχια επί 700 μ μέχρι να ανοίξει προς το Αιγαίο. Ο τόσο εντυπωσιακός αυτός όρμος, είναι πρακτικά απροσπέλαστος από μεγάλα σκάφη, λόγω του πολύ μικρού πλάτους του, που έχει μια μέση τιμή 100 μ.

Η δυτική πεδιάδα, που δανείζεται το όνομα του μεγαλύτερου οικισμού και λέγεται λεκάνη της Πόθιας, είναι μικρότερη, με 3 χλμ μήκος και μόλις 600 μ μέσο πλάτος. Παρόλο το μικρό μέγεθός της, η κοιλάδα αυτή συγκέντρωσε την προτίμηση των οικιστών όλων των περιόδων, λόγω του πολύ ευρύτερου όρμου στον οποίο καταλήγει και μέσω του οποίου επικοινωνεί. Εδώ έφτασαν και έδρευσαν όλα τα εποικιστικά κύματα που γνώρισε το νησί και από εδώ εξαπλώθηκαν στην μικρή ενδοχώρα. Στον άξονα της κοιλάδας συνέχονται δύο μεγάλοι οικισμοί, η Πόθια και η Χώρα (ή Χωριό). Ο γαλαξίας των συνοικιών που τις συνθέτουν μαρτυρά τα σταδιακά βήματα της εποίκισης της κοιλάδας, από τους αρχικούς οχυρωμένους πυρήνες που άνθισαν σε ασφαλείς και απόκρημνες θέσεις στις παρειές της. Ο μεγαλύτερος από τους οχυρωμένους οικισμούς της λεκάνης, και ολόκληρου του νησιού, το Κάστρο, διατηρείται σχεδόν αυτούσιος σε φυσικά οχυρό επικλινές πλάτωμα πάνω από τη Χώρα.

Οι αυτές δύο λεκάνες, του Βαθέως και της Πόθιας, δεν έχουν εύκολη χερσαία σύνδεση: η συντομότερη όδευση (μονοπάτι μήκους 6 χλμ) υποχρεώνεται να δρασκελίσει ένα διάσελο στα 380 μ., ενώ ο σημερινός ασφαλτόδρομος είναι αισθητά μακρύτερος (10.6 χλμ.) και περνά από τα 140 μ.

Γεωλογία Καλύμνου


Γεωλογικός χάρτης ν. Καλύμνου (Πηγή: ΙΓΜΕ)

Η γεωλογική δομή της Καλύμνου περιλαμβάνει τους πιό κάτω σχηματισμούς:

Μεταλπικοί σχηματισμοί του Νεογενούς και του Τεταρτογενούς.

Οι Νεογενείς σχηματισμοί αποτελούνται από κροκαλοπαγή, μαργαϊκούς ασβεστολίθους, μάργες και ψαμμίτες. Απαντούν σε πολυάριθμες εμφανίσεις μικρών διαστάσεων που εντοπίζονται γενικά σε ταπεινωμένες τεκτονικά περιοχές ή μέσα σε καρστικά έγκοιλα των μεσοζωικών ασβεστολίθων (κοιλάδα Βαθέος, περιοχή Αγίου Νικολάου χερσονήσου "Άνθρωπος", περιοχή Βοθυνών, Κεφάλα, Άργος κλπ). Το μέγιστο πάχος είναι 70m περίπου και το περιβάλλον απόθεσής τους πιθανότατα λιμναίο.

Οι Τεταρτογενείς σχηματισμοί περιλαμβάνουν τις εξής ενότητες:

- Κατολισθήσεις και αποσπάσεις βράχων.
- Σύγχρονα πλευρικά κορήματα και κώνοι κορημάτων με ασβεστολιθικές λατύπες ποικίλου μεγέθους.
- Αλλουβιακές προσχώσεις κοιλάδων από αργιλοαμμώδη υλικά με λατύπες και αδρομερέστερων υλικών. Έχουν μικρή έκταση και μικρό πάχος.
- Τεταρτογενείς ψαμμίτες θαλάσσιας απόθεσης (πώρος), σε αρκετά περιορισμένες εμφανίσεις. κυρίως νότια της Πόθιας.
- Ηφαιστειογενείς σχηματισμοί (ηφαιστειακοί τόφφοι από θηραϊκή γη και κίσσηρι). Τη μεγαλύτερη ανάπτυξη οι σχηματισμοί αυτοί παρουσιάζουν στην περιοχή Χωριού – Χριστού στην κοιλάδα της Πόθιας και στην περιοχή Αγίου Γεωργίου στην κοιλάδα Βαθέος. Το πάχος τους είναι γενικά μικρό.
- Παλαιά συνεκτικά κορήματα και ριπίδια χειμάρρων από ασβεστολιθικές λατύπες με αργιλοασβεστιτικό συνδετικό υλικό.

Οι Αλπικοί σχηματισμοί διακρίνονται σε:

A.Μεσοζωικά ιζήματα, τα οποία αποτελούνται ως επί το πλείστον από ανθρακικά υλικά. Τα επιμέρους λιθολογικά και στρωματογραφικά χαρακτηριστικά τους είναι: - Λευκοί έως λευκόφαιοι Κρητιδικοί ασβεστόλιθοι με μέγιστο πάχος της τάξης των 750m.
- Ασβεστόλιθοι, δολομιτικοί ασβεστόλιθοι και δολομίτες με μέγιστο ορατό πάχος της τάξης των 750m.
B. Νέο-παλαιοζωικούς σχηματισμούς, κυρίως από ασβεστόλιθους και σχιστοψαμμίτες με μέγιστο ορατό της πάχος της τάξης των 300m. Αντίστοιχοι σχηματισμοί αναπτύσσονται και στη γειτονική Λέρο. Συντίθεται από λευκούς κρυσταλλικούς ασβεστόλιθους με ασαφή απολιθώματα (χερσόνησος Κεφάλα Εμποριού και νησίδα Αγία Κυριακή), από μελανότεφρους απολιθωματοφόρους ασβεστόλιθους (χερσόνησος Κεφάλα Εμποριού, νησίδες Καλαβρό και Αγία Κυριακή, νότιο τμήμα της Ν. Τελένδου) και σχιστοψαμμιτικά στρώματα που εναλλάσσονται με αμφιβολιτικούς σχιστολίθους και φυλλίτες και αναπτύσσονται στο δυτικό παράκτιο τμήμα της νήσου (Εμπορειό, Σκάλια, Αργυνώντα, όρμος Συκάτης, περιοχή Μασούρι – Μυρτιές – Πάνορμος και περιοχή Πιθάρια – Λινός).

Υδρολογία

Η Κάλυμος είναι ένα νησί με ελάχιστα πηγαία νερά. Οι διάσπαρτες πηγές επαφής που εντοπίζονται σε διάφορες θέσεις, δίνουν παροχές της τάξης του 0,5 με 1 κυβ. μ. την ώρα. Γενικά δεν υπάρχει αξιόλογο επιφανειακό υδρολογικό δίκτυο (ρέματα μόνιμης ροής, αξιόλογες πηγές, βάλτοι κλπ) και το κύριο ενδιαφέρον από υδρολογικής οπτικής εστιάζει στην υπόγεια υδροφορία. Οι αξιόλογοι υδροφορείς της Καλύμνου ταυτίζονται με τις δύο μεγάλες τεκτονικές λεκάνες, του Βαθέως και της Πόθιας, όπου διακρίνονται δύο τύποι φυσικών δεξαμενών νερού: ο προσχωματικός (το νερό που κατεισδύει αργά στο εδαφικό στρώμα) και ο καρστικός (νερό παγιδευμένο σε δίκτυα του διαρβωμένου ασβεστολιθικού υποβάθρου). Εντοπίζεται και ένας μικρής έκτασης και περιορισμένης υδρογεωλογικής σημασίας προσχωματικός υδροφορέας στην κοιλάδα του Πανόρμου. Στη λεκάνη του Βαθέως, το μέγεθος και η δομή της τεκτονικής τάφρου, σε συνδυασμό με την περατότητα υλικά πλήρωσής της και την ύπαρξη σχετικά στεγανού υποβάθρου, δημιουργούν συνθήκες ανάπτυξης μιας ενδιαφέρουσας υδροφορίας, που είναι και η σημαντικότερη του νησιού. Η υδροφορία αυτή έχει αξιοποιηθεί από παλιά με τη διάνοιξη δεκάδων πηγαδιών και πιό πρόσφατα με πολυάρισθμες γεωτρήσεις. Ο υδροφορέας είναι ανοιχτός προς την θάλασσα και σε συνδυασμό με την υπεράντληση των τελευταίων δεκαετιών παρουσιάζει φαινόμενα υφαλμύρυνσης. Στο πάνω μέρος της λεκάνης έχει κατασκευαστεί λιμνοδεξαμενή χωρητικότητας ... κμ για αρδευτικούς σκοπούς. Στο υπόλοιπο νησί, σε διάφορες περιοχές (Αργινώντας, Εμπορειό, Βοθυνοί), αναπτύσσονται φρεάτιοι υδροφόροι τοπικής σημασίας που αξιοποιούνται με τη βοήθεια διάσπαρτων γεωτρήσεων για τις ανάγκες των παρακείμενων οικισμών.

Διαχείριση υδατικών πόρων

Παραδοσιακά, η ικανοποίηση των αναγκών των κατοίκων και του κτηνοτροφικού κεφαλαίου του νησιού γινόταν από μικρές συλλογές νερού που αποθηκεύονταν σε μικρές ή μεγαλύτερες δεξαμενές ή με την εκμετάλλευση τη υδροφορίας του επιφανειακού στρώματος, μέσω πηγαδιών μικρού βάθους. Διατηρούνται εκατοντάδες δείγματα μικρών δεξαμενών σε κάθε γωνιά του νησιού, με πιό χαρακτηριστικές την υπόγεια τοξωτή δεξαμενή στο οχυρό της Γαλατιανής και τις πραγματικά μεγάλες δεξαμενές στο κάστρο της Τελένδου.



Διατηρούνται ακόμα εκατοντάδες πηγάδια, τα οποία αποστραγγίζουν τη ζώνη των χαλαρών προσχώσεων των πρώτων μέτρων του εδαφικού καλύματος. Μια ενδιαφέρουσα περίπτωση είναι τα τρία πηγάδια του μικρού οροπεδίου Νερόλακκος, κόντά στην κορυφή του Προφήτη Ηλία, που χρησιμοποιούνται ακόμη συστηματικά.