Χωριά του Κεντρικoύ Πηλίου

Κεντρικό Πήλιο

Τα χωριά

Κείμενο και φωτογραφίες: Τ. Αδαμακόπουλος

Η ανθρώπινη κατοίκηση του Πηλίου έχει μακραίωνη ιστορία, φτάνοντας μέχρι τη Νεολιθική εποχή. Η μακριά ιστορική διαδρομή, συνδεδεμένη και με τις τύχες του υπόλοιπου ελλαδικού χώρου, κινήθηκε μεταξύ ακμής και πτώσης, άλλοτε εκμεταλλεύτηκε ευνοϊκές συνθήκες και άλλοτε οπισθοδρόμησε από ξένες επιδρομές και κατακτήσεις, αλλά και αλλαγές στο οικονομικό και τεχνολογικό στερέωμα, διαμορφώνοντας το μωσαϊκό των σύγχρονων οικισμών που αναπτύσσονται στο βουνό και τη γύρω περιοχή. Λόγοι γεωγραφικοί οδηγούν στη διαμόρφωση συγκεκριμένων οικιστικών ενοτήτων, υπαγορεύοντας διόδους και φράγματα στην επικοινωνία και την εμπορική δραστηριότητα.

Η πόλη του Βόλου δεσπόζει στο σύγχρονο τοπίο της περιοχής. Η επέκταση του πολεοδομικού συγκροτήματος του Βόλου οδήγησε στην ενσωμάτωση, ουσιαστικά, των χωριών που βρίσκονταν στις ΒΔ υπώρειες του Πηλίου, όπως η Ανακασιά και ο Άνω Βόλος, με αποτέλεσμα τη δημιουργία μίας σχεδόν συνεχούς οικιστικής ζώνης που περιλαμβάνει και χωριά του Κεντρικού Πηλίου που βρίσκονται ψηλότερα, όπως η Μακρινίτσα και η Πορταριά.

Η πόλη του Βόλου

Κεντρικό Πήλιο topoguide: Το πολεοδομικό συγκρότημα και το λιμάνι του Βόλου
Κεντρικό Πήλιο topoguide
Το πολεοδομικό συγκρότημα
και το λιμάνι του Βόλου
Πατήστε για μεγέθυνση

Η πόλη του Βόλου είναι χτισμένη στον μυχό του Παγασητικού κόλπου και ακουμπά στους πρόποδες του Πηλίου, ενώ στα δυτικά της απλώνεται ο κάμπος του Αλμυρού. Ο Βόλος είναι το μοναδικό λιμάνι βόρεια από τον Πειρά και νότια της Θεσσαλονίκης και εκμεταλλευόμενος το πολλαπλά οφέλη του συνδυασμού θαλάσσιων και ορεινών στοιχείων αναπτύχθηκε έντονα - σήμερα το πολεοδομικό συγκρότημα του Βόλου φιλοξενεί 125.248 κατοίκους.
Η πόλη είναι χτισμένη κοντά στην αρχαία Ιωλκό, η οποία χρονολογείται από τα μυκηναϊκά χρόνια. Η αρχαία Δημητριάδα ιδρύθηκε ως Μακεδονική πόλη και άκμασε κατά τη ρωμαϊκή και πρωτοβυζαντινή περίοδο, μέχρι τις επιδρομές σλαβικών φύλων τον 6ο αιώνα μ.Χ. Τον 14ο αιώνα συναντάται για πρώτη φορά το τοπωνύμιο Βόλος, αλλά μετά την Οθωμανική κατάκτηση, οι παραλιακοί οικισμοί της περιοχής εγκαταλείπονται και το κέντρο της οικιστικής, οικονομικής και πνευματικής δραστηριότητας μετακινείται στα χωριά του Πηλίου.
Η σύγχρονη πόλη του Βόλου γνωρίζει ανάπτυξη μετά το 1830 και ιδίως μετά το 1881, όταν και ενώνεται με την Ελλάδα. Το 1886 συνδέεται σιδηροδρομικά με τη Λάρισα και την Καλαμπάκα, ενώ το 1895 ξεκινά τη λειτουργία της η σιδηροδρομική γραμμή Βόλου - Λεχωνίων, επεκτεινόμενη μέχρι τις Μηλιές το 1904. Έργα διαμόρφωσης του λιμανιού οδηγούν στην επέκταση των διαμετακομιστικών δυνατοτήτων της πόλης και ο Βόλος αποτελεί ήδη προπολεμικά, ένα από τα σημαντικότερα ελληνικά βιομηχανικά και εμπορικά κέντρα.
Μετά την εφαρμογή του Σχεδίου Καλλικράτης για την τοπική αυτοδιοίκηση, ο Βόλος αποτελεί έδρα του διευρυμένου Δήμου Βόλου, ο οποίος ενσωματώνει ολόκληρο το πολεοδομικό συγκρότημα του Βόλου και της Νέας Ιωνίας, αλλά και τους γειτονικούς οικισμούς στο Κεντρικό Πήλιο και την παραλιακή ζώνη, καθώς και τα περισσότερα χωριά του Δυτικού Πηλίου.

Η Μακρινίτσα

Κεντρικό Πήλιο topoguide
Κεντρικό Πήλιο topoguide: Ο Άγιος Ιωάννης

Η Μακρινίτσα είναι από τα πιο παραδοσιακά και γραφικά χωριά του Πηλίου. Η εγγύτητά της στο Βόλο σε συνδυασμό με την καλά διατηρημένη παραδοσιακή αρχιτεκτονική, την εντυπωσιακή θέα προς τον Παγασητικό και την ύπαρξη τουριστικών υποδομών διαμονής και εστίασης, την καθιστούν έναν από τους πιο δημοφιλείς προορισμούς στο Πήλιο. Η μεγάλη πλακόστρωτη πλατεία με την μνημειακή κρήνη και την άπλετη θέα είναι το σημείο αναφοράς του οικισμού, δίνοντάς του επάξια τον τίτλο "μπαλκόνι του Πηλίου".
Η Μακρινίτσα οφείλει το όνομά της στη Μονή Θεοτόκου Οξείας Επισκέψεως ή Μακρινιτίσσης, η οποία χτίστηκε μετά από την πρώτη άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους το 1204. Ο οικισμός αναπτύχθηκε ραγδαία κατά τον 18ο αιώνα χάρη στο εμπόριο και τη βυρσοδεψία, για να γίνει στις αρχές του 19ου αιώνα η πολυπλυθέστερη κωμόπολη της περιοχής, φιλοξενώντας πολλά αρχοντικά με την χαρακτηριστική πηλιορείτικη αρχιτεκτονική. Αξίζει μια επίσκεψη στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Ιστορίας που στεγάζεται στο αρχοντικό Τοπάλη του 1844, χαρακτηρισμένο ως διατηρητέο μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού.
Αξιοποιώντας άριστα στις λιγοστές ευκαιρίες ενός εξαιρετικά δυσμενούς αναγλύφου, η κατοίκηση είναι συνεχής, από την κορυφή του οικισμού, στα 750 μ. υψόμετρο και μέχρι τη βάση του, στα 250 μ. Τυπικά, μέσα στη ζώνη αυτή, που οριοθετείται από την απότομη πλαγιά προς το ρέμα και το απόκρημνο φαράγγι του Σαρακηνού, διακρίνονται δύο οικισμοί, η καθευατό Μακρινίτσα ψηλά και η Κουκουράβα χαμηλότερα. Επιπλέον, στην κυρίως Μακρινίτσα διακρίνονται επιμέρους συνοικίες, διαρθωμένες στην κοινωνική οργάνωση των ενοριών: ως επακόλουθο οι συνοικίες δανείζονται το όνομα της αντίστοιχης εκκλησίας: Παναγία, Μεταμόρφωση, Αγία Τριάδα κλπ.
Η απίστευτη υψομετρική διαφορά των 500 μέτρων - ανυπέρβλητο φυσικό εμπόδιο σε άλλες περιπτώσεις - προσέφερε στη Μακρινίτσα φυσική προστασία και επιβολή στους άλλους οικισμούς και αξιοποιήθηκε πολλαπλά, δημιουργώντας τις ευκαιρίες της κοινωνικής διαφοροποίησης και της ανάδειξης τεχνικών δεξιοτήτων στην οικοδομική.
Σήμερα, μετά την εφαρμογή του Σχεδίου Καλλικράτης για την τοπική αυτοδιοίκηση, η Μακρινίτσα, με 694 κατοίκους, ανήκει στον Δήμο Βόλου ως ξεχωριστή αυτοτελής Δημοτική Ενότητα.

Η Πορταριά

Κεντρικό Πήλιο topoguide
Κεντρικό Πήλιο topoguide: Ο Άγιος Ιωάννης

Η Πορταριά μοιάζει σα να κρέμεται πάνω από το Βόλο, επιτηρώντας την πόλη και τον Παγασητικό από τη δεσπόζουσα θέση της. Βρίσκεται πολύ κοντά στην πόλη του Βόλου και αποτελεί την "πόρτα" από όπου περνάει κανείς για να προσπελάσει τα υπόλοιπα χωριά του Κεντρικού Πηλίου και μέσω των Χανίων, να φτάσει στο χιονοδρομικό κέντρο ή να προσεγγίσει τις δυτικές πλαγιές που βλέπουν προς το Αιγαίο πέλαγος. Γύρω από την κεντρική πλατεία της Πορταριάς, αλλά και μέσα στα πετρόστρωτα καλντερίμια της συγκεντρώνονται επιλογές διαμονής, εστίασης και διασκέδασης για όλα τα γούστα.
Στο χωριό υπάρχουν πολλά εντυπωσιακά αρχοντικά, πολλά τα οποία έχουν ανακαινισθεί και λειτουργούν ως ξενώνες. Ένα από αυτά, το αρχοντικό Ζούλια, φιλοξενεί το Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο. Εντυπωσιακός είναι επίσης, ο ναός των Αγίων Αναργύρων, χτισμένος την περίοδο 1791 - 1891, πλαισιωμένος από όμορφες πυκνοφυτεμένες ορτανσίες. Η Πορταριά σήμερα έχει 552 κατοίκους και φιλοξενεί την έδρα της ομώνυμης Δημοτικής Ενότητας, η οποία περιλαμβάνει και τους γειτονικούς οικισμούς Αγία Παρασκευή, Άγιος Ιωάννης, Άλλη Μεριά, Γορίτσα, Κατωχώρια και Σταγιάτες.

Οδηγός για το Κεντρικό Πήλιο

Κεντρικό Πήλιο topoguide

Αναλυτικές περιγραφές και φωτογραφίες για πολλά χωριά του Κεντρικoύ Πηλίου περιλαμβάνονται στην εφαρμογή Κεντρικό Πήλιο topoguide.

Ο οδηγός Κεντρικό Πήλιο topoguide είναι διαθέσιμος για συσκευές Android από το Play Store.

Ο οδηγός Κεντρικό Πήλιο topoguide είναι επίσης διαθέσιμος για συσκευές iOS (iPhone και iPad) μέσα από την γενική εφαρμογή πεζοπορικών περιοχών Topoguide Greece. Προμηθευτείτε τον οδηγό του Κεντρικoύ Πηλίου ως in-app purchase μέσα από την εφαρμογή.