Χωριά του Κεντρικoύ Πηλίου

Κεντρικό Πήλιο

Τα χωριά

Κείμενο και φωτογραφίες: Τ. Αδαμακόπουλος

Η ανθρώπινη κατοίκηση του Πηλίου έχει μακραίωνη ιστορία, φτάνοντας μέχρι τη Νεολιθική εποχή. Η μακριά ιστορική διαδρομή, συνδεδεμένη και με τις τύχες του υπόλοιπου ελλαδικού χώρου, κινήθηκε μεταξύ ακμής και πτώσης, άλλοτε εκμεταλλεύτηκε ευνοϊκές συνθήκες και άλλοτε οπισθοδρόμησε από ξένες επιδρομές και κατακτήσεις, αλλά και αλλαγές στο οικονομικό και τεχνολογικό στερέωμα, διαμορφώνοντας το μωσαϊκό των σύγχρονων οικισμών που αναπτύσσονται στο βουνό και τη γύρω περιοχή. Λόγοι γεωγραφικοί οδηγούν στη διαμόρφωση συγκεκριμένων οικιστικών ενοτήτων, υπαγορεύοντας διόδους και φράγματα στην επικοινωνία και την εμπορική δραστηριότητα.

Η πόλη του Βόλου δεσπόζει στο σύγχρονο τοπίο της περιοχής. Η επέκταση του πολεοδομικού συγκροτήματος του Βόλου οδήγησε στην ενσωμάτωση, ουσιαστικά, των χωριών που βρίσκονταν στις ΒΔ υπώρειες του Πηλίου, όπως η Ανακασιά και ο Άνω Βόλος, με αποτέλεσμα τη δημιουργία μίας σχεδόν συνεχούς οικιστικής ζώνης που περιλαμβάνει και χωριά του Κεντρικού Πηλίου που βρίσκονται ψηλότερα, όπως η Μακρινίτσα και η Πορταριά.

Η πόλη του Βόλου

Κεντρικό Πήλιο topoguide: Το πολεοδομικό συγκρότημα και το λιμάνι του Βόλου
Κεντρικό Πήλιο topoguide
Το πολεοδομικό συγκρότημα
και το λιμάνι του Βόλου
Πατήστε για μεγέθυνση

Η πόλη του Βόλου είναι χτισμένη στον μυχό του Παγασητικού κόλπου και ακουμπά στους πρόποδες του Πηλίου, ενώ στα δυτικά της απλώνεται ο κάμπος του Αλμυρού. Ο Βόλος είναι το μοναδικό λιμάνι βόρεια από τον Πειρά και νότια της Θεσσαλονίκης και εκμεταλλευόμενος το πολλαπλά οφέλη του συνδυασμού θαλάσσιων και ορεινών στοιχείων αναπτύχθηκε έντονα - σήμερα το πολεοδομικό συγκρότημα του Βόλου φιλοξενεί 125.248 κατοίκους.
Η πόλη είναι χτισμένη κοντά στην αρχαία Ιωλκό, η οποία χρονολογείται από τα μυκηναϊκά χρόνια. Η αρχαία Δημητριάδα ιδρύθηκε ως Μακεδονική πόλη και άκμασε κατά τη ρωμαϊκή και πρωτοβυζαντινή περίοδο, μέχρι τις επιδρομές σλαβικών φύλων τον 6ο αιώνα μ.Χ. Τον 14ο αιώνα συναντάται για πρώτη φορά το τοπωνύμιο Βόλος, αλλά μετά την Οθωμανική κατάκτηση, οι παραλιακοί οικισμοί της περιοχής εγκαταλείπονται και το κέντρο της οικιστικής, οικονομικής και πνευματικής δραστηριότητας μετακινείται στα χωριά του Πηλίου.
Η σύγχρονη πόλη του Βόλου γνωρίζει ανάπτυξη μετά το 1830 και ιδίως μετά το 1881, όταν και ενώνεται με την Ελλάδα. Το 1886 συνδέεται σιδηροδρομικά με τη Λάρισα και την Καλαμπάκα, ενώ το 1895 ξεκινά τη λειτουργία της η σιδηροδρομική γραμμή Βόλου - Λεχωνίων, επεκτεινόμενη μέχρι τις Μηλιές το 1904. Έργα διαμόρφωσης του λιμανιού οδηγούν στην επέκταση των διαμετακομιστικών δυνατοτήτων της πόλης και ο Βόλος αποτελεί ήδη προπολεμικά, ένα από τα σημαντικότερα ελληνικά βιομηχανικά και εμπορικά κέντρα.
Μετά την εφαρμογή του Σχεδίου Καλλικράτης για την τοπική αυτοδιοίκηση, ο Βόλος αποτελεί έδρα του διευρυμένου Δήμου Βόλου, ο οποίος ενσωματώνει ολόκληρο το πολεοδομικό συγκρότημα του Βόλου και της Νέας Ιωνίας, αλλά και τους γειτονικούς οικισμούς στο Κεντρικό Πήλιο και την παραλιακή ζώνη, καθώς και τα περισσότερα χωριά του Δυτικού Πηλίου.

Η Μακρινίτσα

Κεντρικό Πήλιο topoguide
Κεντρικό Πήλιο topoguide: Η Μακρινίτσα

Η Μακρινίτσα είναι από τα πιο παραδοσιακά και γραφικά χωριά του Πηλίου. Η εγγύτητά της στο Βόλο σε συνδυασμό με την καλά διατηρημένη παραδοσιακή αρχιτεκτονική, την εντυπωσιακή θέα προς τον Παγασητικό και την ύπαρξη τουριστικών υποδομών διαμονής και εστίασης, την καθιστούν έναν από τους πιο δημοφιλείς προορισμούς στο Πήλιο. Η μεγάλη πλακόστρωτη πλατεία με την μνημειακή κρήνη και την άπλετη θέα είναι το σημείο αναφοράς του οικισμού, δίνοντάς του επάξια τον τίτλο "μπαλκόνι του Πηλίου".
Η Μακρινίτσα οφείλει το όνομά της στη Μονή Θεοτόκου Οξείας Επισκέψεως ή Μακρινιτίσσης, η οποία χτίστηκε μετά από την πρώτη άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους το 1204. Ο οικισμός αναπτύχθηκε ραγδαία κατά τον 18ο αιώνα χάρη στο εμπόριο και τη βυρσοδεψία, για να γίνει στις αρχές του 19ου αιώνα η πολυπλυθέστερη κωμόπολη της περιοχής, φιλοξενώντας πολλά αρχοντικά με την χαρακτηριστική πηλιορείτικη αρχιτεκτονική. Αξίζει μια επίσκεψη στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Ιστορίας που στεγάζεται στο αρχοντικό Τοπάλη του 1844, χαρακτηρισμένο ως διατηρητέο μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού.

Κεντρικό Πήλιο topoguide
Κεντρικό Πήλιο topoguide: Η μνημειακή κρήνη στην πλατεία της Μακρινίτσας
Αξιοποιώντας άριστα στις λιγοστές ευκαιρίες ενός εξαιρετικά δυσμενούς αναγλύφου, η κατοίκηση είναι συνεχής, από την κορυφή του οικισμού, στα 750 μ. υψόμετρο και μέχρι τη βάση του, στα 250 μ. Τυπικά, μέσα στη ζώνη αυτή, που οριοθετείται από την απότομη πλαγιά προς το ρέμα και το απόκρημνο φαράγγι του Σαρακηνού, διακρίνονται δύο οικισμοί, η καθευατό Μακρινίτσα ψηλά και η Κουκουράβα χαμηλότερα. Επιπλέον, στην κυρίως Μακρινίτσα διακρίνονται επιμέρους συνοικίες, διαρθωμένες στην κοινωνική οργάνωση των ενοριών: ως επακόλουθο οι συνοικίες δανείζονται το όνομα της αντίστοιχης εκκλησίας: Παναγία, Μεταμόρφωση, Αγία Τριάδα κλπ.
Η απίστευτη υψομετρική διαφορά των 500 μέτρων - ανυπέρβλητο φυσικό εμπόδιο σε άλλες περιπτώσεις - προσέφερε στη Μακρινίτσα φυσική προστασία και επιβολή στους άλλους οικισμούς και αξιοποιήθηκε πολλαπλά, δημιουργώντας τις ευκαιρίες της κοινωνικής διαφοροποίησης και της ανάδειξης τεχνικών δεξιοτήτων στην οικοδομική.
Σήμερα, μετά την εφαρμογή του Σχεδίου Καλλικράτης για την τοπική αυτοδιοίκηση, η Μακρινίτσα, με 694 κατοίκους, ανήκει στον Δήμο Βόλου ως ξεχωριστή αυτοτελής Δημοτική Ενότητα.

Η Πορταριά

Κεντρικό Πήλιο topoguide
Κεντρικό Πήλιο topoguide: Η Πορταριά

Η Πορταριά μοιάζει σα να κρέμεται πάνω από το Βόλο, επιτηρώντας την πόλη και τον Παγασητικό από τη δεσπόζουσα θέση της. Βρίσκεται πολύ κοντά στην πόλη του Βόλου και αποτελεί την "πόρτα" από όπου περνάει κανείς για να προσπελάσει τα υπόλοιπα χωριά του Κεντρικού Πηλίου και μέσω των Χανίων, να φτάσει στο χιονοδρομικό κέντρο ή να προσεγγίσει τις δυτικές πλαγιές που βλέπουν προς το Αιγαίο πέλαγος. Γύρω από την κεντρική πλατεία της Πορταριάς, αλλά και μέσα στα πετρόστρωτα καλντερίμια της συγκεντρώνονται πλούσιες επιλογές διαμονής, εστίασης και διασκέδασης.
Στο χωριό υπάρχουν πολλά εντυπωσιακά αρχοντικά, πολλά τα οποία έχουν ανακαινισθεί και λειτουργούν ως ξενώνες. Ένα από αυτά, το αρχοντικό Ζούλια, φιλοξενεί το Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο. Εντυπωσιακός είναι επίσης, ο ναός των Αγίων Αναργύρων, χτισμένος την περίοδο 1791 - 1891, πλαισιωμένος από όμορφες πυκνοφυτεμένες ορτανσίες. Η Πορταριά σήμερα έχει 552 κατοίκους και φιλοξενεί την έδρα της ομώνυμης Δημοτικής Ενότητας, η οποία περιλαμβάνει και τους γειτονικούς οικισμούς Αγία Παρασκευή, Άγιος Ιωάννης, Άλλη Μεριά, Γορίτσα, Κατωχώρια και Σταγιάτες.

Η Κουκουράβα

Κεντρικό Πήλιο topoguide: Η Κουκουράβα
Κεντρικό Πήλιο topoguide
Η Κουκουράβα
Πατήστε για μεγέθυνση

Άλλοτε αυτόνομος οικισμός της ζώνης του Βόλου, η Κουκουράβα έχει συναρτηθεί πλέον ως τμήμα της Μακρινίτσας. Ο οικισμός αναπτύσσεται κατά μήκος μιας βατής αλλά παρόλα αυτά αρκετά απότομης γλώσσας διευθετημένης με πεζούλες, ανάμεσα σε μια βραχώδη φτερούγα του φαραγγιού της Μακρινίτσας και τη χαράδρα του Μεγάλου Ρέματος.
Ο οικισμός διατρέχεται από το μεγάλο καλντερίμι Μακρινίτσας-Βόλου, που διατηρείται σε άριστη κατάσταση. Τα σπίτια είναι όλα ανακατασκευασμένα ή αναστηλωμένα μεγάλα πηλιορείτικα αρχοντικά: ανάμεσά τους ξεχωρίζει το αρχοντικό του Βαϊτζη, κτισμένο το 1761 και ο Πύργος του Σκοτεινώτη.
Το σλάβικης ηχητικής όνομα του οικισμού διαφέρει από τα ονόματα των γειτονικών χωριών και υπονοεί μια εντονότερη σχέση του οικισμού με ανάλογους πυρήνες της Κεντρικής Θεσσαλίας, όπως με την περιοχή της Κάρλας, όπου η Κουκουράβα εγκατέστησε στα μέσα του 20ού αιώνα ένα μικρό παρακλάδι, τα Καλύβια (σήμερα Κάτω Αμυγδαλή).
Ενοριακός ναός του οικισμού είναι η εκκλησία της Αγίας Μαρίας Μαγδαληνής, τρίκλιτη τρουλαία βασιλική, αρχικά αφιερωμένη στον Άγιο Γεώργιο.

Ο Άγιος Ονούφριος

Κεντρικό Πήλιο topoguide: Ο Άγιος Ονούφριος
Κεντρικό Πήλιο topoguide
Ο Άγιος Ονούφριος
Πατήστε για μεγέθυνση

Πρόκειται για ένα μικρό αλλά όμορφο οικισμό που φέρει την ονομασία μιας παλιάς μονής. Ο Άγιος Ονούφριος είναι κτισμένος στη δυτική όχθη του χειμάρρου Κραυσιδόνα τον οποίο οι ντόπιοι ονομάζουν Μέγα Ρέμα. Σε μικρή απόσταση από την πλατεία δεσπόζει το αρχοντικό Ζαφειρίου με τα γαλάζια παραθυρόφυλλα και τη μπλε πόρτα, το οποίο αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα νεοκλασικισμού στο Πήλιο. Λίγο ψηλότερα του χωριού κυλούν τα άφθονα νερά του χειμάρρου, που τροφοδοτεί έναν απρόσμενο καταρράκτη. Κοντά στην πλατανοσκέπαστη όχθη του ρέματος, το εκκλησάκι του Αϊ Νικολάκη του Κρεμαστού, στεγάζεται από μεγάλη βραχοσκεπή.

Οι Σταγιάτες

Κεντρικό Πήλιο topoguide: Οι Σταγιάτες
Κεντρικό Πήλιο topoguide
Οι Σταγιάτες
Πατήστε για μεγέθυνση

Οι Σταγιάτες είναι ένα όμορφο, μικρό χωριό 121 κατοίκων, ανάμεσα στη Μακρινίτσα και την Πορταριά, σε μια θέση με εξαιρετική θέα προς τον Βόλο και τον Παγασητικό κόλπο.
Η παραδοσιακή βρύση που βρίσκεται στην πλατεία κατασκευάστηκε κατά την Τουρκοκρατία και φέρει αραβική επιγραφή.
Οι Σταγιάτες ήταν στο παρελθόν ξακουστοί για τα γάργαρα νερά τους και τα παραδοσιακά λουκάνικα. Οι "λουκανικάδες" των Σταγιατών ήταν γνωστοί για την ιδιαίτερη τέχνη τους και τα προϊόντα τους ήταν περιζήτητα. Σταδιακά όμως, χάθηκε το ενδιαφέρον για αυτή την οικονομική δραστηριότητα. Σε μια προσπάθεια αναβίωσης της παράδοσης, κάθε Ιούλιο διοργανώνεται η Γιορτή του Λουκάνικου στην πλατεία του χωριού. Στο παρελθόν είχε ακμάσει επίσης η υφαντουργία, καθώς η ύπαρξη πολλών νερών, επέτρεπε τη λειτουργία ντριστελών, δηλαδή μεγάλων ξύλινων λεκανών, όπου λάμβανε χώρα η λεύκανση των υφασμάτων.
Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, οι Σταγιάτες αποτελούσαν έναν από τους μαχαλάδες της Μακρινίτσας. Το 1912 θα αποτελέσουν ξεχωριστή κοινότητα, το 1999 θα υπαχθούν στον καποδιστριακό Δήμο Πορταριάς, για να ακολουθήσει το 2011 η ένταξή τους στο Δήμο Βόλου, εντός της Δημοτικής Ενότητας Πορταριάς, ως Τοπική Κοινότητα Σταγιατών.

Τα Χάνια

Τα Χάνια είναι ο νεότερος διάδοχος του παραδοσιακού ορεινού σταθμού στο κύριο διάσελο και οδικό πέρασμα του Πηλίου. Ο οικισμός είναι χτισμένος σε υψόμετρο 1200μ. και αποτελεί τον πιο ορεινό οικισμό του νομού Μαγνησίας. Πήρε το όνομά του από τα πολλά χάνια, τα πανδοχεία της παλιάς εποχής, που παρείχαν διαμονή και ανάπαυση στους ταξιδιώτες και τους εμπόρους της περιοχής.
Η θέση περιβάλλεται από εντυπωσιακά δάση οξιάς, πεύκης και καστανιάς. Δυο χιλιόμετρα έξω από τα Χάνια, στην περιοχή Αγριόλευκες, βρίσκεται και το χιονοδρομικό κέντρο του Πηλίου. Ο οικισμός προσφέρει πλήθος τουριστικών υποδομών.

Σανατόριο Καραμάνη

Κεντρικό Πήλιο topoguide: Σανατόριο Καραμάνη
Κεντρικό Πήλιο topoguide
Το Σανατόριο Καραμάνη
Πατήστε για μεγέθυνση

Το Σανατόριο Καραμάνη (γνωστό και ως Σανατόριο «Ζωοδόχος Πηγή») είναι ένα εκτενές συγκρότημα κτιρίων που κατασκευάστηκαν το 1907 και παρέμειναν σε λειτουργία μέχρι το 1966. Στη θέση αυτή υπήρχε παλιότερα κτίριο που χρησιμοποιούνταν ως χάνι. Το σανατόριο ιδρύθηκε από τον Γεώργιο Καραμάνη, διεθνούς φήμης φυματιολόγο με καταγωγή από τη Δράκεια, που οραματίστηκε τη δημιουργία ενός θεραπευτικού κέντρου σε μια ορεινή περιοχή, η οποία θα στήριζε όχι μόνο την σωματική υγεία των ασθενών αλλά και τις πνευματικές δυνάμεις τους.
Το σανατόριο σύντομα αποτέλεσε χώρο συνάθροισης ανθρώπων των τεχνών και των γραμμάτων. Ήταν επίσης από τα καλύτερα εξοπλισμένα σανατόρια στη χώρα και διέθετε τον πρώτο τεχνητό πνευμονοθώρακα στην Ελλάδα. Σήμερα τα κτίρια είναι ερειπωμένα αλλά προσφέρουν μια μοναδική αίσθηση στον περιπατητή.

Οδηγός για το Κεντρικό Πήλιο

Κεντρικό Πήλιο topoguide

Αναλυτικές περιγραφές και φωτογραφίες για πολλά χωριά του Κεντρικoύ Πηλίου περιλαμβάνονται στην εφαρμογή Κεντρικό Πήλιο topoguide.

Ο οδηγός Κεντρικό Πήλιο topoguide είναι διαθέσιμος για συσκευές Android από το Play Store.

Ο οδηγός Κεντρικό Πήλιο topoguide είναι επίσης διαθέσιμος για συσκευές iOS (iPhone και iPad) μέσα από την γενική εφαρμογή πεζοπορικών περιοχών Topoguide Greece. Προμηθευτείτε τον οδηγό του Κεντρικoύ Πηλίου ως in-app purchase μέσα από την εφαρμογή.