Κάστρα της Ανατολικής Μάνης

Κάστρα και πύργοι
της Ανατολικής Μάνης

Γύθειο topoguide: Οι δύο κύριοι πύργοι στον Πύργαρο της Λάγιας
Οι δύο κύριοι πύργοι στον Πύργαρο της Λάγιας
Πατήστε για μεγέθυνση

Η Μάνη είναι ο κατ' εξοχήν τόπος των κάστρων, των πύργων και των πυργόσπιτων. Δεν υπάρχει χωριό ή έστω ομάδα χωριών που να μην έχει το οχυρό της - σημάδι της ταραγμένης ιστορίας της περιοχής.
Το οχυρό που δεσπόζει στην ιστορία της Ανατολικής Μάνης είναι το Κάστρο του Πασαβά, το φρούριο της κύριας πύλης της βαθειάς Μάνης. Τα μικρότερα οχυρά, όπως το κάστρο της Μπαρδούνιας στο βορρά, το Σιδηρόκαστρο στα δυτικά και το φρούριο της Κολοκυθιάς στο νότο, είχαν κατά περιόδους έντονη τοπική παρουσία.

Στοιχεία μιας εντελώς διαφορετικής γραφής της ιστορίας, τα εκατοντάδες πυργόσπιτα της Μάνης, στον Αγερανό, το Φλομοχώρι, το Νύφι, τη Λάγια και αλλού, εκφράζουν την κοινωνική στρωμάτωση της κάθε οικιστικής μονάδας και ολοκληρώνουν τον αμυντικό εξοπλισμό της περιοχής.

Το κάστρο του Πασαβά

Ο λόφος που φιλοξενεί το μεσαιωνικο κάστρο του Πασαβά υψώνεται περίπου 10 νότια του Γυθείου, δημιουργώντας την ανατολική πλευρά της στενωπού που συνιστά το ευκολότερο οδικό πέρασμα προς την Μάνη. Ακόμα και σήμερα, το κάστρο επιβλέπει την κύρια οδό της Ανατολικής Μάνης, ανάμεσα στη Νέα Μαραθέα και τα Λαγονικιάνικα. Η θέση είχε κατοικηθεί από τη μυκηναϊκή περίοδο από το πόλισμα Λας, που είσε αναπτύξει την ακρόπολή του στην βορεινή πλευρά του λόφου.
Γύθειο topoguide: Οι πολεμόπυργοι στο χωριό Πύργαρος

Οι πολεμόπυργοι στο χωριό Πύργαρος
Πατήστε για μεγέθυνση
Σηματοδοτώντας το νότιο όριο της ελεγχόμενης από τους Φράγκους δεσπότες της Λακωνίας ζώνης, το κάστρο δημιουργήθηκε ουσιαστικά για να επιτηρείται η Μάνη.
Το όνομα του κάστρου αποδίδεται στο πρόσταγμα «pas avant» που σημαίνει «ως εδώ», ένα συμβολικό λεκτικό ορόσημο του εκατέρωθεν πέρατος των δύο κόσμων - των Φράγκων και των Μανιατών.
Ο Πασαβάς κτίστηκε το 1254 από τον Jean de Neuilly. Παραδόθηκε στους Βυζαντινούς μόλις 5 χρόνια μετά, με βάση τις παραχωρήσεις που ακολούθησαν τη μάχη της Πελαγονίας. Έμεινε υπό τον έλεγχο του Βυζαντίου για δυο αιώνες, στα 1460 πέρασε στα χέρια των Ενετών για να παραδοθεί στους Τούρκους το 1481. Από το 1685 και μέχρι την Επανάσταση, με εξαίρεση το μέσον του 18ου αιώνα, το κάστρο παρέμεινε στα χέρια των Μανιατών μπέηδων.
Το κάστρο του Πασαβά συνιστά ένα μεγαλειώδες και σύνθετο αμυντικό συγκρότημα, με εμφανή τη γένεσή του στην πριν τα πυροβόλα όπλα περίοδο. Έχει τραπεζοειδές σχήμα με μεγαλύτερη πλευρά 180 μ. Εκτός του μεγάλου περιβόλου με τις αναρίθμητες επάλξεις, διατηρούνται σε ερειπιώδη κατάσταση ο στρατώνας, η δεξαμενή, οι πύλες, οι πύργοι και οι προμαχώνες. Στο κέντρο στέκεται ακόμα το τζαμί της οθωμανικής περιόδου.

Κάστρο Γουλάς Μαυροβουνίου

Γύθειο topoguide
Γύθειο topoguide: Ο ανατολικός πύργος του Γουλά Μαυροβουνίου

Στο ψηλότερο σημείο του οικισμού Μαυροβούνι είναι χτισμένο το μικρό κάστρο Γουλάς (ή Γουλάδες, από το τουρκικό κουλές, φρούριο). Το κάστρο είναι ερειπωμένο, διακρίνονται ωστόσο δύο ακέραιοι πύργοι και η καμαροσκέπαστη πύλη. Διατηρείται αλλοιωμένη η διώροφη κατοικία του Τζανέτου Γρηγοράκη, που έχτισε το κάστρο αυτό ως προσωπική καστροκατοικία του το 1795, όταν ήταν Μπέης της Μάνης.
Ο Γρηγοράκης έπεσε σε δυσμένεια και ο τουρκικός στόλος κανονιοβόλησε και κατέστρεψε το κάστρο το 1803.

Πύργος Σταρόγιαννη στο Μαυροβούνι

Γύθειο topoguide
Γύθειο topoguide: Ο πύργος του Σταρόγιαννη στο Μαυροβούνι

Ο πύργος της οικογένειας Σταρόγιαννη στο Μαυροβούνι κτίστηκε το 1866 από τον οπλαρχηγό Παναγιώτη Σταρόγιαννη. Την εποχή αυτή ο Σταρόγιαννης είχε ανέλθει στην στρατιωτική ιεραρχία και ταυτόχρονα απολάμβανε της εκτίμησης και υποστήριξης του τότε Μπέη της Μάνης Γρηγοράκη.
Ο πύργος είναι τριώροφος, φέρει δύο αμυντικά "κλουβιά" στη στέψη και έχει ειδική πρόβλεψη για την ασφάλεια της παρακείμενης οικίας. Στο οικόπεδο περιλαμβάνεται μεγάλη δεξαμενή ομβρίων, στοιχείο σημαντικό στο άνυδρο Μαυροβούνι.

Πύργος Τζωρτζάκη στο Μαυροβούνι

Γύθειο topoguide
Γύθειο topoguide: Ο πύργος του Τζωρτζάκη στο Μαυροβούνι

Πυργοκατοικία στο Μαυροβούνι, κοντά στο κάστρο Γουλάς. Το συγκρότημα έχει χαμηλό πύργο και μεγάλη οικία. Σήμερα κατοικείται από τους ιδιοκτήτες του.

Πύργος Αντωνόμπεη

Γύθειο topoguide
Γύθειο topoguide: Η πυργοκατοικία του Αντωνόμπεη

Η πυργοκατοικία του Αντωνόμπεη (ή των Γρηγοράκηδων) στον Αγερανό είναι ένα σύνολο κτισμάτων, που μοιάζουν σαν ένα μικρό κάστρο. Το συγκρότημα έχει ισχυρή οχύρωση και αρκετά σύνθετα αμυντικά στοιχεία. Ο κεντρικός πύργος έχει ύψος 16 μέτρων. Το σύνολο αποπνέει ασφάλεια και κύρος, όπως ταιριάζει σε έναν από τους πιο προβεβλημένους μπέηδες της αυτόνομης Μάνης.

Πύργος Τσικουρίου

Γύθειο topoguide
Γύθειο topoguide: Ο πύργος Τσικουρίου

Αμυντικό και οικιστικό σύμπλεγμα πάνω από τον Αγερανό, που ανήκε στον Τσικούριο, ανιψιό του Αντωνόμπεη Γρηγοράκη. Το κεντρικό κτίσμα έχει πολλά αμυντικά στοιχεία. Χρονολογείται ανάμεσα στα τέλη του 18ου με αρχές του 19ου αιώνα.

Πύργοι Αλτζερινάκου και Ξηνταράκου

Δύο πυργοκατοικίες στον Αγερανό που ανήκαν στους Αλτζερινάκο και Ξηνταράκο, ανιψιούς του μπέη της Μάνη Αντωνόμπεη Γρηγοράκη και καπεταναίους της περιοχής. Οι ιδιοκτήτες υπήρξαν μέλη της μεγάλης οικογένειας των Κουτσογληγοριάνων, που διαφάντεψε τη Μάνη απο τα μέσα του 18ου έως τα μέσα του 19ου αιώνα.

Πύργος στο Βαθύ

Γύθειο topoguide
Γύθειο topoguide: Ο πύργος στο Βαθύ

Τετράγωνος πύργος στην παραλία του Βαθέος, μπροστά σε μεταγενέστερο πέτρινο οικοδόμημα. Ο πύργος είναι αναστηλωμένος και έχει κηρυχθεί διατηρητέο μνημείο.

Το Φλομοχώρι

Γύθειο topoguide: Το Φλομοχώρι
Το Φλομοχώρι
Πατήστε για μεγέθυνση

Στο κέντρο του Φλομοχωρίου υψώνονται οι πύργοι του Παντελεάκου, του Κυριακόγιαννη, του Τσιλιβάκου, του Θεοδωράκου, του Καλαγιάκου και του Αναστασάκου.

Ο πύργος Παντελεάκου

Γύθειο topoguide
Γύθειο topoguide: Ο πύργος Παντελεάκου στο Φλομοχώρι

Ο πύργος Παντελεάκου βρίσκεται στο κέντρο του Φλομοχωρίου. Με τα 18.5 μ. από το έδαφος, είναι ο ψηλότερος από τους άλλους ανάλογης αρχιτεκτονικής και εποχής πύργους του οικισμού. Πλαισιώνεται από χαμηλά αλλά ογκώδη βοηθητικά κτίσματα και από το λιακό του εποπτεύει όλο το χωριό. Κτίστηκε σταδιακά από το 1810 μέχρι το 1835 και είναι ένας απο τους ψηλότερους αλλά και στενότερους πυργους της Μάνης.

Οχυρό Αργυλιά

Γύθειο topoguide
Γύθειο topoguide: Το ορεινό οχυρό του Αργυλιά

Πάνω από τον Αργυλιά, μεσόπλαγα προς τα ορεινά βοσκοτόπια και στη βάση μεγάλης ασβεστολιθικής βραχοθάλασσας, υπάρχει μικρό οχυρό με πύργο και περίβολο, αποκλειστικά αμυντικής χρήσης. Το οχυρό είναι σήμερα προσβάσιμο από απότομο πεζόδρομο, ενώ παλιά η προσπέλασή του γινόταν τόσο από τον Αργυλιά, από κσκοτράχηλο μονοπάτι, όσο και από το Δρυμό, από το μονοπάτι προς το λιβάδι Παπαδικά.

Κάστρο Κολοκυθιάς-Λουκάδικα

Η βράχινη έξαρση της Κολοκυθιάς φιλοξένησε διαδοχικά την ακρόπολη της αρχαίας Τευθρώνης, ένα βυζαντινό φρούριο και έναν οχυρό μεσαιωνικό οικισμό. Το σύμπλεγμα αναφέρεται ώς κάστρο στους καταλόγους των αρχών του 17ου αιώνα, αλλά είναι πιθανόν ότο το οχυρό δεν ήταν μεγαλύτερο από ένα ευμεγέθες πυργόσπιτο.
Μέσα στις επόμενες δεκαετίες, το βαρόσι που αναπτύχθηκε γύρω από το κάστρο εξελίχθηκε σε μικρό χωριό. Σήμερα βλέπουμε μια συσπείρωση πυργόσπιτων με στενή συνάφεια, που σχηματίζουν ένα οχυρό σύνολο.

Πύργος Θ. Δημακογιάννη στη Zούδα

Γύθειο topoguide
Γύθειο topoguide: Ο πύργος Δημακογιάννη στη Zούδα

Ο πύργος του Θ. Δημακόγιαννη βρίσκεται σην βόρεια είσοδο του πολύ μικρού οικισμού Ζούδα, νότια του Φλομοχωρίου. Μαζί με τα βοηθητικά κτίριά του συνιστά ένα μικρό οχυρό συγκρότημα με αρκετές ιδιαίτερότητες, όπως η είσοδος με το τοξωτό υπέρθυρο και ο θολωτός προθάλαμος.

Καρυούπολις

Η βυζαντινή Καρυούπολις φωλιάζει πάνω σε έναν πετρόλοφο, στο μέσον του ισθμού που διαμορφώνεται στο σώμα της χερσονήσου από τους εκατέρωθεν κόλπους Σκουταρίου και Οιτύλου (Λιμενίου).
Ο λόφος αποτελεί το πιο καλά προστατευμένο φυσικό στοιχείο κοντά στον αυχένα της φυσικής σύζευξης ανάμεσα στο Οίτυλο και το Σκουτάρι, από όπου περνά και ο αρχαίος - και σημερινός - δρόμος που ενώνει την Ανατολική με τη Δυτική Μάνη. Έτσι η Καρυούπολη υπήρξε ταυτόχρονα μια οχυρή πολιτεία αντίστοιχη του Μυστρά αλλά και ο φύλακας της διάβασης ανάμεσα στην άμεσα εποπτευόμενη από το Μυστρά Έξω Μάνη και την απρόσιτη και ανεξέλεκτη Μέσα Μάνη.
Η παλαιότερη αναφορά στην καστροπολιτεία ανάγεται στον 8ο αιώνα. Η πόλη έχει σημαντικό ρόλο στο ύστερο Βυζάντιο. Την ξαναβρίσκουμε πολύ αργότερα, στα Ορλωφικά, και ξέρουμε ότι κατοικείτο μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα. Ήδη από τον 18ο αιώνα, ο πληθυσμός είχε μετακινείται προς στις παράκτιες ζώνες. Κάποιες οικογένειες εγκαταστάθηκαν στη θέση Μινιάκοβα, όπου ίδρυσαν μικρό χωριό, το οποίο μετονομάστηκε αργότερα σε Καρυούπολη.
Ο τειχισμένος χώρος της βυζαντινής Καρυούπολης περιλαμβάνει ερείπια πύργων, δεξαμενών, ανεμόμυλου, πολλών κατοικιών και τουλάχιστον δέκα εκκλησιών όλης της ιστορικής πορείας του οικισμού, από τοςυ οποίου καλύτερα διατηρούνται οι ναοί του του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Δημητρίου, όλοι μονόκλιτοι με τρούλο, του 13ου και 14ου αιώνα.

Το κάστρο της Μπαρδούνιας

Γύθειο topoguide: Το κάστρο της Μπαρδούνιας
Το κάστρο της Μπαρδούνιας
Πατήστε για μεγέθυνση

Το Κάστρο της Μπαρδούνιας είναι ένα σχετικά μικρό οχυρό, κτισμένο πάνω σε απόκρημνη θέση, κοντά στο χωριό Άγιος Νικόλαος, βόρεια του Γυθείου.
Σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, το κάστρο στην αρχική μορφή του οικοδομήθηκε κάπου στον 9ο ή 10ο αι., ως μέλος ενός δικτύου οχυρών που κατασκεύασαν οι Βυζαντινοί για τον έλεγχο των ολοένα πιο συμπαγών σλαβικών εποικήσεων της Λακωνίας. Στην Ενετοκρατία, το κάστρο απογράφεται ως Bardugna Castello, ενώ στην Τουρκοκρατία το κάστρο λειτουργεί ως προκεχωρημένο στρατιωτικό φυλάκειο στα βόρεια σύνορα της Μάνης, με μόνιμη φρουρά. Μετεπαναστατικά, το κάστρο πέρασε στην ιδιοκτησία της τοπικής οικογένειας Κλαδά, που συντήρησαν μερικά κτίσματα και το χρησιμοποίησαν ως οικογενειακό πύργο.

Το Σιδηρόκαστρο

Μικρό βυζαντινό οχυρό, πιθανόν του 9ου-10ο αιώνα, με αρχικό σκοπό την επιτήρηση της σλαυική εποίκησης της Λακωνίας. Το οχυρό χρησιμοποιήθηκε ελάχιστα έκτοτε και δεν μνημονεύεται στις διάφορες αναφορές. Φαίνεται ότι περιλαμβάνεται στα οχυρά που αποδομήθηκαν με την περίφημη "Λύσιν των Φρουρίων" που επέβαλαν οι βυζαντινοί άρχοντες το 1415 στους τοπάρχες της Μάνης.
Το οχυρό, που σήμερα είναι εντελώς ερειπωμένο, καταλαμβάνει την επιπεδωμένη στέψη του βραχώδους υψώματος Πύργος πάνω από το χωριό Σιδηρόκαστρο, στην καρδιά της ιστορικογεωγραφικής ενότητας Μαλεύρι. Πρόσφατα έγινε μια συμβολική ανασύσταση του χώρου.

Κάστρο Πόρτο Κάγιο

Γύθειο topoguide: Ο οικισμός Αχίλλειο και το κάστρο του Πόρτο Κάγιο
Ο οικισμός Αχίλλειο και το κάστρο του Πόρτο Κάγιο
Πατήστε για μεγέθυνση

Στον όρμο του Πόρτο Κάγιο, πάνω σε μια βραχώδη έξαρση της βορεινής ατκής και κοντά στη θέσ ητης ακρόπολης του αρχαίου Αχιλλείου στέκεται περίγραμμα των τειχών ενός κάστρου.
Το κάστρο Πόρτο Κάγιο κτίστηκε από τους Τούρκους το 1570 για τον έλεγχο του μικρού φυσικού λιμανιού του ομώνυμου μανιάτικου οικισμού. Αμέσως, οι Μανιάτες με την βοήθεια των Ενετών, με τους οποίους είχαν συμμαχήσει, κατέλαβαν το οχυρό και το κατέστρεψαν.
Σήμερα το τείχος έχει γίνει αναλημματικός τοίχος μιας συστάδας κατοικιών, αλλά η αμυντική καταγωγή του διακρίνεται εύκολα.

topoguide Greece

ΟΔΗΓΟΙ ΤΗΣ ΜΑΝΗΣ

topoguide Greece
Φωτογραφίες και περιγραφές των πιο σημαντικών πύργων και κάστρων της Ανατολικής Μάνης περιλαμβάνονται στον οδηγό Γύθειο topoguide της AnaDigit.

Ο οδηγός Γύθειο topoguide είναι διαθέσιμος για συσκευές Android μαζί με άλλες δεκάδες περιοχές της Ελλάδας, μέσα στη γενική εφαρμογή topoguide Greece. Το Γύθειο topoguide περιλαμβάνεται στην ομάδα της Πελοποννήσου. Αποκτήστε τον οδηγό Γύθειο topoguide ως in-app purchase μέσα από την εφαρμογή.

Ο οδηγός Γύθειο topoguide είναι επίσης διαθέσιμος για συσκευές iOS (iPhone και iPad) μέσα από την γενική εφαρμογή πεζοπορικών περιοχών Topoguide Greece. Αποκτήστε τον οδηγό Γύθειο topoguide ως in-app purchase μέσα από την εφαρμογή.

Είναι πολύ ενδιαφέρον ότι το topoguide Greece έχει τη δυνατότητα ταυτόχρονης απεικόνισης πέντε περιοχών, επιτρέποντας έτσι την συνολική προβολή του αναλυτικού χάρτη όλης της Μάνης και την εύκολη εναλλαγή των διαδρομών, των εκατοντάδων Σημείων Ενδιαφέροντος και των δεκάδων σελίδων του οδηγού με τις αναρίθμητες φωτογραφίες.