Τα χωριά της Αβίας

Τα χωριά της Αβίας

Κείμενο και φωτογραφίες: Τ. Αδαμακόπουλος

Αντανακλώντας κυρίως τη γεωγραφία της και δευτερευόντως τις επιρροές του ευρύτερου ιστορικού πλαισίου, η Έξω Μάνη αναπαράγει το χαρακτηριστικό τρίπτυχο οικιστικής οργάνωσης των μεσογειακών περιοχών: παράκτιοι οικισμοί, χωριά της πεδινής και ημιορεινής ζώνης, χωριά του βουνού. Η Έξω μάνη διαφοροποιείται έτσι από τη Μέσα Μάνη, όπου το παράκτιο μέτωπο είναι πρακτικά ακατοίκητο και δεν υπάρχουν ουσιαστικά ορεινοί οικισμοί.

Άλλη ιδιομορφία της Έξω Μάνης είναι το φαινόμενο της οργάνωσης τριών ή περισσότερων οικισμών σε μια κοινωνική και οικονομική ενότητα που λέγεται "Χώρα". Χαρακτηριστική "Χώρα" της Αβίας είvαι oι Γαϊτσές, όπου τρεις οικισμοί αρθρώνονται γύρω από τη Χώρα Γαϊτσών.

Εκτός των Γαϊτσών, άλλοι αξιόλογοι οικισμοί της Αβίας είναι ο Κάμπος και η Βέργα, ενώ τα έρημα αλλά πάντοτε πολύ ενδιαφέροντα Αλτομιρά αξίζουν μια ιδιαίτερη μνεία.

Ανάμεσα στα άλλα στοιχεία που μεταφέρουν οι περιγραφές τωv περιηγητώv που διέσχισαν ή περιέπλευσαν τη Μάνη κατά τον 17o και 18o αιώvα, αλλά και στις αναφορές των διοικητών της εποχής, συναντάμε τη σαφή διάκριση αvάμεσα στα Χωρία και τις Χώρες. Το φαινόμενο είναι σχεδόν αποκλειστικό της Έξω Μάνης, καθότι κυρίως εδώ θα συναντήσουμε "Χώρες", δηλαδή κώμες πoυ απαρτίζovται από πoλλές συvoικίες ("μαχαλάδες") με στενές μεταξύ τους σχέσεις. Στην Αβία, τέτoια "Χώρα" είvαι oι Γαϊτσές, ενώ στη γειτονική ζώνη της Καρδαμύλης οι κύριες "Χώρες" είναι τα Τσέρια και το Εξωχώρι.
Γύρω από τον πυρήνα, που λέγεται και σήμερα "Χώρα", αρθρώνονται από τρεις έως πέντε συνοικισμοί. Οι κάτοικοι των συνοικισμών έχουν συγγενικούς και εμπράγματους δεσμούς μεταξύ τους, ενώ η "Χώρα" αποτελεί το σημείο της κοινωνικής αλληλεπίδρασης και φιλοξενεί τα κυριότερα στοιχεία υποδομής της ομάδας.

Αβία topoguide
Αβία topoguide: Τα Τσέρια

Δεν πρέπει να συγχέουμε τις Χώρες με το φαινόμενο ομώνυμων αλλά διάκριτων οικισμών, που συναντάμε στη Βέργα και τη Μαντίνεια. Η Άνω Βέργα είναι ένας τυπικός ορεινός οικισμός, που ισορροπεί ανάμεσα στις γεωργικές εκτάσεις και τα βοσκοτόπια του, η Κάτω Βέργα είναι ένα πεδινό χωριό της σφαίρας επιρροής της Καλαμάτας, ενώ η Παραλία Βέργας είναι σύγχρονο τουριστικό παρακλάδι. Αντίστοιχα η Μικρή και η Μεγάλη Μαντίνεια, μαζί με τους νεώτερους δορυφόρους τους, το Πανόραμα, το Αρχοντικό και το Μύρτο, αναπαράγουν τον συνήθη μηχανισμό αποίκησης του χώρου, διατηρώντας ελάχιστες σχέσεις μεταξύ τους.

Αβία topoguide
Αβία topoguide: Ο έρημος και ερειπωμένος συνοικισμός της Μαρβίνιτσας, κοντά στα Σωτηριάνικα

Η Βέργα

Αβία topoguide
Αβία topoguide: Η Άνω Βέργα

Οι δύο ορεινές υποστάσεις της Βέργας, η Κάτω και η Άνω Βέργα, ελέγχουν την είσοδο της περιοχής της Ζαρνάτας. Στα χρόνια της Επανάστασης του 1821 - οπόταν οι δύο οικισμοί είχαν το σλάβικο όνομα Σέλιτσα - οι ντόπιοι έστησαν ένα χαμηλό τείχος, που απλωνόταν από τα βράχινα κράσπεδα του βουνού μέχρι την ακτή του Αλμυρού και που τον ενίσχυσαν με έναν τετράγωνο και έναν στρογγυλό πύργο. Πίσω από τον τοίχο αυτόν, που λόγω του επιμήκους σχήματός του ονομάστηκε "βέργα", ταμπουρώθηκαν οι Μανιάτες και κατάφεραν να σταματήσουν τα στρατεύματα του Ιμπραήμ. Αργότερα, το όνομα Βέργα δόθηκε στους δύο οικισμούς και στο παράλιο παρακλάδι τους, την Παραλία Βέργας.

Η Άνω Βέργα φωλιάζει στην προσήλια πλαγιά, στα δυτικά του όγκου του Προφήτη Ηλία (1316 μ.), πάνω από μια ωραία αμφιθεατρική λεκάνη με πεζούλες, ακριβώς στο σημείο που αλλάζει η κλίση της πλαγιάς. Η τοποθεσία έχει αρκετές πηγές, που τροφοδοτούν τις κρήνες του χωριού. Μια σειρά από εκκλησίες, οι περισσότερες παλιές και καλά συντηρημένες, οριοθετούν περιμετρικά τον οικισμό, με το κοινωνικό κέντρο του να σηματοδοτείται από τον μεγάλο ενοριακό ναό των Εισοδίων της Θεοτόκου.

Ο Κάμπος

Αβία topoguide
Αβία topoguide: Ο Κάμπος

Βόρεια του κάστρου της Ζαρνάτας και κοντά στο μεγάλο Κουμουνδουραίικο πύργο, καταμεσής ενός απέραντου ελαιώνα, μεγαλύτερου από όσο αντιλαμβάνεται το μάτι, καθότι πτυχώνεται μέσα σε αόρατες κοιλάδες και ρεματιές, απλώνεται ο Κάμπος. Ο οικισμός, που παλιότερα λεγόταν Κάμπος Ζαρνάτας και σήμερα Κάμπος Αβίας, αποτελεί το κέντρο αγορών και επικοινωνιών της αγροτικής περιφέρειάς του.

Ο Κάμπος παρέχει όλες τις εξυπηρετήσεις ενός τοπικού κέντρου και μπορεί να αποτελέσει τη βάση για τις εξορμήσεις στην Αβία. Ο κύριο πόρος του χωριού, όπως και όλης της Αβίας, παραμένει η ελιά, που αποσχολεί και κινητοποιεί τόσο το σύνολο των ντόπιων, όσο και πολυάνθρωπα συνεργεία μετοίκων, που σταδιακά εγκαθίστανται στην περιοχή.

Ο οικισμός αποτελείται από δύο συνοικίες, το κυρίως χωριό και την Απάνω Άρμπα, που άλλοτε ήσαν εξίσου πολυάνθρωπες. Σήμερα το κυρίως χωριό έχει αναπτυχθεί έντονα κατά μήκος του επαρχιακού δρόμου, ενώ η Απάνω Άρμπα έχει μεταπέσει σε μια άφωνη γειτονιά παλιών, μισο-εγκατελειμένων σπιτιών.

Οι Γαϊτσές

Αβία topoguide
Αβία topoguide: Οι Γαϊτσές

Οι Γαϊτσές στέκονται στο χείλος του μεγάλου φαραγγιού του Ταϋγέτου, της Κοσκάρακας. Οι Γαϊτσές αποτελούνται σήμερα από τρεις συνοικισμούς, το Βόρειο, το Κέντρο και το Ανατολικό, που παλιότερα ονομάζονταν Μπρίντα, Μπίλιοβα και Νερίντα αντίστοιχα, και που περιστοίχιζαν τον μητρικό πυρήνα, τη Χώρα Γαϊτσών.

Κοντά στο Βόρειο, στο χώρο της μονής του Προφήτη Ηλία, σώζεται αναλημματικός τοίχος που εικάζεται ότι ανήκε σε ναό της Αρτέμιδος Λιμνάτιδος.

Ανατολικά από το Βόρειο βρίσκονταν οι μύλοι των Γαϊτσών, μια εντυπωσιακή συστοιχία 8 νερόμυλων, που λειτουργούσαν εν σειρά από το νερό της μεγάλης πηγής Μάννα. Τα κτίρια των μύλων διακρίνονται ακόμα, παρόλο που έχουν ερειπωθεί και εν μέρει επιχωθεί από τις εκσκαφές του υπερκείμενου δρόμου.

Τα Αλτομιρά

Αβία topoguide
Αβία topoguide: Τα Αλτομιρά

Τα Αλτομιρά είναι χτισμένα σε ένα επικλινές οροπέδιο, με άπλετη θέα προς το Κέντρο και το Βόρειο της Αβίας και τις κορυφές του Ταϋγέτου. Ταυτόχρονα το χωριό είναι αθέατο από τον κάμπο, καθότι κρύβεται πίσω από ψηλές ράχες, ενώ η θέση συμπίπτει με το μέσον της απόστασης ανάμεσα στους ορεινούς πόρους και την πεδινή οικονομία.

Παρόλη τη στρατηγική θέση τους τα Αλτομιρά δεν κατάφεραν να γίνουν ποτέ ένα σημαντικό χωριό: ο πληθυσμός τους παλινδρομούσε γύρω από το μέγεθος των 30-50 οικογενειών, φτάνοντας τις 80 στις αρχές του 20ου αιώνα, εποχή της ακμής και αρχή της δύσης τους.

Τα σπίτια του οικισμού, που σήμερα τα περισσότερα βρίσκονται σε διάφορα στάδια ερειπίωσης, είναι του τέλους του 19ου αιώνα. Σήμερα διατηρούνται 4-5 εστίες, κυρίως παροδικής κατοίκησης, σε προσεκτικά ανακαινισμένα μεγάλα σπίτια, κυρίως πάνω στον κεντρικό δρόμο.
Όλα τα σπίτια του χωριού φέρουν οικοδομικά στοιχεία που ξεφεύγουν από το κοινό πρότυπο της αγροτικής κατοικίας, όπως η συχνή χρήση του φέροντος τόξου, τα λαξεμένα υπέρθυρα και οι λιθανάγλυφες διακοσμήσεις.

Η χαρτογράφηση χωριών της Αβίας, με άφθονες φωτογραφίες και περιγραφές, περιλαμβάνονται στην εφαρμογή Αβία topoguide.

Η Αβία topoguide είναι διαθέσιμη ως αγορά μέσα στην εφαρμογή (in-app-purchase) στην περιφερειακή εφαρμογή Μάνη topoguide, διαθέσιμη για συσκευές Android.

Η Αβία topoguide είναι επίσης διαθέσιμη ως αγορά μέσα στην εφαρμογή (in-app-purchase) στην εφαρμογή Topoguide Greece, σχεδιασμένη ειδικά για συσκευές iOS (iPhone και iPad).